De Turkse comedian Deniz Göktas werd donderdag gearresteerd. Van alle comedians in zijn land gaat hij het verst. Door zijn soms bijtende grappen op YouTube te zetten, tartte hij de machthebbers net te veel.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Het leek wel alsof Deniz Göktas zijn arrestatie afgelopen donderdag op het vliegveld van Istanbul had zien aankomen. Op zijn minst moet de Turkse stand-upcomedian er ernstig rekening mee hebben gehouden toen hij vorige maand besloot de registratie van zijn anderhalf uur durende show Ölü Deniz integraal op YouTube te zetten.
Dat de linkse Göktas de politiek meest uitgesproken cabaretier van Turkije is, wist hij natuurlijk zelf donders goed. Dat grappen maken over gevoelige kwesties risico’s met zich meebrengt, bewijst de lijst rechtszaken tegen komieken, journalisten, cartoonisten en op sociale media actieve burgers die de afgelopen jaren de grens zijn overgegaan van wat volgens hogerhand door de beugel kan. Voor de goede orde: de gevoeligste van alle ‘gevoelige kwesties’ is de president van Turkije, Recep Tayyip Erdogan
Misschien was dat daarom het decor van Göktas’ show op 1 juni in openluchttheater Harbiye Cemil Topuzlu in Istanbul: de kolossale, besnorde kop van de komiek zelf, horizontaal op een houten verhoging, als een hoofd op een hakblok. En misschien was ook de titel van de show een hint: ‘Ölü Deniz’ kan zowel ‘Dode Zee’ als ‘Dode Deniz’ betekenen.
Halverwege het programma vertelt hij hoe hij bij de try-outs, drie jaar geleden, overlegt met zijn advocaten. Gaan sommige grappen niet te ver? Hij overtuigt zijn team ervan door te zetten: wat moet, dat moet.
‘Trots viel ik in slaap. In mijn droom zag ik dit: ik ben op de binnenplaats van een gevangenis. Ik sta aan de galg, een strop om mijn nek. Plotseling schiet me iets te binnen. Ik zeg tegen de beul: ‘Wacht eens, is de doodstraf in Turkije niet afgeschaft?’ De beul antwoordt: ‘Ik volg het nieuws niet, dat verpest mijn humeur.’
Als Ölü Deniz ruim drie weken na de registratie online gaat, is het meteen een hit. Het aantal views loopt in de miljoenen, pikante fragmenten worden gedeeld, heel Turkije praat erover, in de commentaren online wisselen lof en felle kritiek elkaar af, en menigeen voegt er – hoopvol dan wel bezorgd – zoiets aan toe als: ‘Wanneer wordt hij gearresteerd?’
Wel, op 2 juli dus, bij terugkeer van vakantie in het buitenland. Drie jaar lang had niemand geklaagd over de show, terwijl Göktas optrad in de beslotenheid van Turkse theaters en comedyclubs. Maar de uitdagende ruchtbaarheid op YouTube kunnen de autoriteiten niet over hun kant laten gaan.
De cabaretier wordt het ‘kwetsen van de religieuze gevoelens van een deel van de bevolking’ ten laste gelegd, alsmede ‘belediging van de president’, volgens een wetsartikel dat niet over Erdogan persoonlijk gaat, maar over het Turkse staatshoofd.
Waarschijnlijk woog dat laatste het zwaarst. Naar grappen over religie is het zoeken in de conference. Het meest in de buurt komt een opmerking over de Koran, waarvan Göktas zich afvraagt waarom die 1.400 jaar geleden ‘het laatste boek’ werd genoemd, terwijl het publiceren van boeken nog in de kinderschoenen stond.
Scherper is hij over Erdogan, over wie hij zegt: ‘Ik heb hem nooit gemogen.’ De als psycholoog opgeleide komiek zegt dat hij graag Erdogans psychotherapie zou willen verzorgen: dat duurt heel lang en levert dus veel geld op.
Het woord ‘dictator’ valt, en dan maakt Göktas een werkelijk bijtende grap over ‘goede vaders’. Een goede vader is iemand die voorkomt dat zijn zoon straf krijgt nadat die zonder rijbewijs een vrouw op een zebrapad heeft doodgereden (zoals Erdogan met zijn zoon Burak in 1998 deed).
Cabaret heeft een lange geschiedenis in Turkije. De oude tv-generatie, met namen als Ferhan Çensoy en Cem Yilmaz, was betrekkelijk mild en apolitiek, maar de jonge garde is meer maatschappelijk betrokken en zoekt grenzen op. Precies dat maakt stand-upcomedy spannend, zeker in landen waar – anders dan in Nederland – nog grenzen bestaan. Deniz Göktas gaat daarin het verst.
Zijn conference gaat alle kanten op: politiek, mannelijkheid, Koerden, voetbalhooligans, de caffèlatte-elite, zelfmoordterroristen (‘Zie je niet veel meer de laatste tijd, ze zijn allemaal dood’), boerkini’s, racisme. ‘Jongeren die op reis gaan, krijgen te horen: ‘Er is racisme in Europa, pas op.’ Alsof dat een reden is om niet te gaan. ‘O, is er racisme? Dan zal ik me helemaal thuis voelen!’’
De nieuwssite Bianet publiceerde de antwoorden die Göktas – in gezelschap van drie advocaten – de afgelopen dagen gaf toen zijn ondervragers hem confronteerden met gewraakte passages uit zijn conference. Hij ontkende ten stelligste Erdogan te hebben willen beledigen (‘Het woord dictator is een politieke observatie, onderdeel van het publiek debat’), en over het kwetsen van godsdienstige gevoelens zei hij: ‘Ik maak al drie jaar lang dezelfde grap, in shows in het hele land, voor honderdduizend mensen. Niemand heeft er ooit aanstoot aan genomen.’
3 x Deniz Göktas
De 32-jarige Deniz Göktas werd in Ankara geboren in een links, alevitisch gezin. Alevieten zijn de meest seculiere en progressieve bevolkingsgroep van Turkije. Hij studeerde af als psycholoog en deed vervolgens een studie film en televisie aan de Kadir Has Universiteit in Istanbul.
In 2019 raakte Göktas geïnteresseerd in stand-upcomedy. Hij sloot zich aan bij comedyclub TuzBiber (Zout en Peper) in de wijk Kadiköy in Istanbul. Kadiköy staat bekend als enclave voor de jonge, hoogopgeleide en kosmopolitische elite en is als zodanig onderwerp van zijn grappen. Hij woont zelf in de wijk.
Göktas kreeg de afgelopen dagen volop adhesiebetuigingen van collega-komieken en anderen uit de culturele wereld in Turkije. Cartoonist en filmscenarist Serkan Altunigne schreef: ‘Ik doe meestal niet aan politiek, maar ik kan alles onderschrijven wat Deniz Göktas zegt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant