Het is onverstandig om veiligheid en natuur bij de inzet van middelen als concurrerende agenda’s te blijven zien. Dat geldt zeker ook voor de Noordzee. Neem de Russische schaduwvloot: die brengt zowel veiligheids- als milieurisico’s met zich mee.
De Noordzee wordt steeds drukker. Via het Noordzeeakkoord en in het Noordzeeoverleg konden de verschillende belangen van de scheepvaart, visserij, zandwinning, natuur, kabels, leidingen en energie met elkaar worden besproken, afgewogen en gecombineerd. Dit wordt steeds lastiger door twee grote ontwikkelingen. Met de geopolitieke instabiliteit is de Noordzee nadrukkelijker een veiligheidsgebied geworden. En door de snelle groei van wind op zee neemt de ruimtedruk sterk toe.
Als gevolg daarvan moet de Noordzee steeds meer worden gezien als een strategische ruimte waar energiezekerheid, militaire veiligheid, voedselvoorziening, digitale infrastructuur en natuurherstel sterk met elkaar verweven zijn. Die verwevenheid zet bestaande afspraken en werkwijzen onder druk, maar dwingt niet automatisch tot exclusieve keuzes tussen, bijvoorbeeld, veiligheid en natuur.
Integendeel: het is onverstandig om veiligheid en natuur als concurrerende agenda’s te blijven zien. De bescherming van kabels, leidingen en windparken enerzijds en de bevordering van natuurwaarden anderzijds hebben namelijk hetzelfde nodig: beter zicht op wat er gebeurt, duidelijke regels over wat wel en niet mag en geloofwaardige handhaving van die regels.
Over de auteurs
Pieter-Jan Vandoren is strategisch analist bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Floris van Hest is directeur-bestuurder bij het Gieskes-Strijbis Fonds.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Neem monitoring. Voor veiligheid willen we weten of schepen zich verdacht gedragen in de buurt van kwetsbare kabelkruisingen. Voor ecologie willen we weten waar bodemberoering, verstoring of soortenherstel plaatsvindt. De gedragingen van de Russische schaduwvloot brengen zowel veiligheids- als milieurisico’s met zich mee. Verschillende typen incidenten die echter vergelijkbare middelen voor signalering nodig hebben: camera’s, radars, onderwatermicrofoons, satellietbeelden en dataplatforms.
Waarom twee dure monitorsystemen naast elkaar optuigen terwijl ruimte, geld en capaciteit schaars zijn? Juist hier kan dual use (zowel militair als burgerlijk gebruik, red.) concreet worden gemaakt: één gedeelde informatie-infrastructuur die militaire of veiligheidsdoelen dient en tegelijk helpt om natuur beter te beschermen en herstel zichtbaar te maken.
Hetzelfde geldt voor beschermde zones. Rond vitale infrastructuur moeten beperkingen op ankeren, vissen of doorvaart sabotage en schade voorkomen. Precies die beperkingen kunnen ook ecologische winst opleveren, bijvoorbeeld doordat de bodem met rust wordt gelaten en rifstructuren zich kunnen ontwikkelen. Een veiligheidszone hoeft dus geen dood hek om techniek te zijn; zij kan ook een kraamkamer voor herstel worden.
Uiteindelijk staat of valt alles met handhaving. Een beschermde zone zonder toezicht stelt op zee weinig voor. Op een steeds drukkere, strategischere en kwetsbaardere Noordzee moeten we niet alleen incidenten vroegtijdig kunnen signaleren, maar ook adequaat kunnen optreden wanneer regels worden overtreden. Of het nu gaat om verstoring van natuurgebieden en illegale lozingen, tot de ongewenste aanwezigheid bij en sabotage van kritieke infrastructuur door Russische schepen.
De schaal van die opgave wordt duidelijk als we de capaciteit op zee vergelijken met handhaving op land. Het Nederlandse deel van de Noordzee meet ongeveer 57 duizend vierkante kilometer, circa anderhalf keer het landoppervlak van Nederland. Voor dat gebied beschikt de Kustwacht over drie handhavingsvaartuigen, met een vierde op komst. Op land zouden we het ondenkbaar vinden om een dergelijk gebied te bewaken met een handjevol politiewagens. Dat benadrukt hoe beperkt de beschikbare capaciteit op zee is in verhouding tot de omvang, drukte en strategische betekenis van het gebied.
De ecologische en veiligheidsagenda voor de Noordzee samenbrengen vraagt om bestuurlijke inventiviteit. Nederland is goed in overleggen, maar minder goed in het doorbreken van kokers. Ministeries, private infrastructuurbeheerders, natuurorganisaties, vissers, energiebedrijven, de Kustwacht en Defensie hebben elk een deel van de puzzel in handen. Niemand bezit het geheel. Overlegorganen zoals het Noordzeeoverleg zijn daarom van belang: zij bieden een plek waar die losse stukken bestuurlijk bij elkaar kunnen worden gebracht.
Maar overleg alleen is niet genoeg. De vraag is niet óf de verschillende belangen op de Noordzee verstrengeld raken, maar hoe we die verstrengeling verstandig organiseren. Niet zozeer met nog een abstracte visie, maar met concrete samenwerking: gezamenlijk gebruik van sensoren, gedeelde data, gecombineerde beschermde zones en vooral extra investeringen in patrouilles die werken vanuit één gedeeld beeld en één prioriteitenlijst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant