In de droge, hete zomer van 1976 joegen grote bosbranden over de Veluwe. Op 7 juli bereikten de vlammen de noordrand van Arnhem. Zelfs de dierentuin werd bedreigd.
Het ging razendsnel. De brand begon op het Rozendaalse Veld, ter hoogte van Terlet. Daarna trok het vuur, aangewakkerd door de noordoostenwind, met een snelheid van 8 kilometer per uur richting Schaarsbergen, Deelen en Arnhem.
Campings in het gebied werden in allerijl ontruimd en bij Burgers’ Dierenpark, in het noorden van Arnhem, niet ver van de brandhaard, braken dierenverzorgers zich het hoofd over evacuatie van de dieren. Volgens overlevering stond het leger paraat om de leeuwen in de dierentuin te doden. Meer dan vijftig brandweerploegen uit Nederland en Duitsland probeerden het vuur tegen te houden, geholpen door drieduizend militairen.
Deze week precies vijftig jaar geleden, op 7 juli 1976, trok die enorme bosbrand over de Veluwe. Van Terlet tot aan de noordelijke rand van Arnhem ging 400 hectare bos en heide in vlammen op. Het was niet de eerste natuurbrand dat jaar. Eerder waren er onder meer bosbranden geweest bij Harderwijk, Elspeet, Garderen en Stroe.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Door het aanhoudend hete en droge zomerweer konden brandjes her en der op de Veluwe zich razendsnel ontwikkelen tot grote, verwoestende bosbranden. Dergelijk extreem zomerweer was destijds een uitzondering, maar door klimaatverandering wordt het de laatste jaren steeds gewoner. Onderzoekers van Wageningen Universiteit becijferden dat het aantal zomerdagen met bosbrandgevaar sinds 1980 is verdubbeld.
Het Algemeen Dagblad stuurde dezelfde dag nog een verslaggever naar een opvanglocatie voor campinggasten in de Arnhemse Rijnhal. Sommige mensen hadden zo snel moeten vluchten dat ze rondliepen in alleen zwembroek of bikini. ‘Van enige voorbereiding of opvang was daar nauwelijks sprake’, aldus de krant. ‘De mensen […] moesten hun eigen consumpties betalen.’
De krant citeerde een mevrouw Deen uit Volendam die vertelde dat de familie zo snel moest vluchten dat ze hun pilsje op tafel hadden laten staan. ‘Vorig jaar waren we in Italië en zaten we twee dagen in de regen. Nu dachten we: laten we maar in Nederland blijven en dan dit.’
Op een met de hand getekend landkaartje bij het stuk was te zien hoe dicht de brand de stad genaderd was.
Andere kranten schreven over de ‘vuurhel’. De Volkskrant plaatste een foto van een uitgebrande Leopard-tank. Het voertuig was door defensie ingezet om brandgangen te maken in het bos, maar kwam met pech vast te zitten. De bemanning kon zichzelf nog wel in veiligheid brengen.
Het Algemeen Dagblad wist te melden dat mr. Pieter van Vollenhoven zijn Landrover en een Jeep ter beschikking had gesteld aan de brandweer.
Met 400 hectare gold de bosbrand bij Arnhem jarenlang als de grootste natuurbrand in de Nederlandse geschiedenis. (Op de voet gevolgd door een brand op het militair oefenterrein bij ’t Harde in 1970, veroorzaakt door vonken van een oefengranaat – vergelijkbaar met de brand bij ’t Harde in april van dit jaar.)
De oorzaak van de brand bij Arnhem werd nooit met zekerheid achterhaald, maar het is zeker dat het hete, droge weer de situatie verergerde. De brand viel op dag vijftien van de hittegolf van 1976 – nog altijd de langste hittegolf in de Nederlandse geschiedenis.
De droogte was nog erger. Nederland kampte al vanaf de zomer van 1975 met een neerslagtekort dat begin juli was opgelopen tot bijna 300 millimeter. Ter vergelijking: dit jaar is het neerslagtekort ‘slechts’ 172 millimeter, maar daarmee hoort 2026 nog altijd tot de 5 procent droogste zomers.
In de loop van de middag van 7 juli kreeg de brandweer de vuurzee onder controle. De gevluchte campinggasten in de Rijnhal konden ’s avonds al terugkeren naar hun vakantieplek. ‘De mededeling werd met gejuich ontvangen’, schreef het AD.
In het najaar van 1976 veroordeelde de rechter in Almelo een 34-jarige Duitser tot drie jaar cel en tbs voor brandstichtingen in de bossen bij Uddel, Geesteren en Stroe. Volgens de politie was de groene Volvo van de Duitser óók gezien voorafgaand aan de brand bij Arnhem. Het bewijs in die zaak was te mager voor een tenlastelegging.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant