is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Een tijdje geleden noemde ik op deze plek de geweldplegers bij azc’s deel van de onderklasse, die het niet verdienen om gehoord te worden. Dat was koren op de molen van rechtspopulisten, die pretenderen voor de gewone man op te komen. ‘Dat bepalen we zelf wel’, reageerde Mona Keijzer, zichzelf daarmee tot die onderklasse rekenend.
Mona Keijzer, die vorige week zei dat de politie op de benen van Marokkaanse relschoppers zou moeten schieten, studeerde rechten en bestuurskunde, was staatssecretaris, minister en vicepremier, is getrouwd met een arts en bouwde een protserige miljoenenvilla in Edam. Keijzer is tegen vermogens- en erfbelastingen en voor de hypotheekrenteaftrek. Ze werd welvarend door goedbetaalde banen bij de overheid en behoort evident tot de politieke en financiële elite. En tóch claimt ze ‘onderklasse’ te zijn: een duidelijke klasseschwalbe.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Toch wekt haar toneelspel nauwelijks argwaan in een land waar het economische klassebegrip verdwenen is. Klasse was lange tijd een begrip dat iets zei over economische afkomst, een tamelijk onveranderlijke eigenschap – wie voor een dubbeltje geboren was, werd nooit een kwartje. Na drie generaties van naoorlogse opwaartse mobiliteit is dat economische klassebegrip verwaterd, juist op een moment dat de kansenongelijkheid weer toeneemt, door sociale stijgers als Keijzer die de ladder die zij beklommen achter zich optrekken.
Voor het economische klassebegrip kwam in het rijke en ontzuilde Nederland een cultureel klassebegrip in de plaats. De vervloekte elite wordt vrijwel uitsluitend nog gedefinieerd als een cultureel en ‘links’ fenomeen, omdat veel rechtspopulisten zelf bij de economische elite horen. Dat pa bouwvakker en ma huisvrouw was, is voor Keijzer bepalender dan de eigen opleiding en de miljoenen belastinggeld die ze zelf verdiende in haar Haagse tijd. Voor het lidmaatschap van de elite kun je dus kiezen, vindt Keijzer. Dat is echter wel eenrichtingsverkeer; het lidmaatschap van de onderklasse is dan weer níét zelf te kiezen, en het gebruik van dat woord verdient aldus afkeuring.
Dat is inconsequent. Wie de elite cultureel definieert, moet de onderklasse ook cultureel definiëren. Dat doet Keijzer ook, omdat zij zichzelf, ondanks haar welvaart en invloed, nog steeds niet tot de elite rekent. Volgens populisten zou kritiek op de elite geoorloofd zijn omdat die zich richt op wat die elite doet (zoals het neerkijken op anderen), terwijl alleen al het gebruik van het woord onderklasse verworpen wordt als een aanval op wie iemand is. Dat is onzin; niet alleen heeft het woord elite tegenwoordig een minstens zo negatieve connotatie als onderklasse, kritiek op de onderklasse gaat óók uitsluitend over gedrag.
Dat betekent niet dat er geen economische onderklasse meer is, maar die bestaat feitelijk alleen nog uit grotendeels onzichtbare arbeidsmigranten, zo’n beetje de laatste groep waar rechtspopulisten voor opkomen.
Maar goed, om verwarring te voorkomen en omdat ik de economisch zwakkeren niet op de tenen wil staan, zal ik een ander woord gebruiken wanneer ik spreek over de klasse van asocialen, proleten en racisten. Klasse gaat immers allang niet meer om afkomst of geld, maar om het hebben van klasse. Je hebt mensen mét klasse en mensen zonder klasse. En domrechts bestaat uitsluitend uit mensen zonder klasse. Keijzer vertegenwoordigt geen precariaat, maar een klasse van moedwillig onaangepasten: de zonderklasse.
Zonderklassers zijn niet zelden welvarend of goed opgeleid. Van Sywert tot de columnisten van De Telegraaf; het stikt van de universitair geschoolden die de cynische boodschap van de zonderklasse verspreiden: ikke ikke en de rest kan stikken. Om mensen naar de mond te praten, of omdat ze gewoon zo zijn; het maakt eigenlijk niet uit.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.