We eten bewerkte olie en gas, stellen Frits Verhoef en Johannes Bakker. Ons landbouwsysteem draait op fossiele grondstoffen en het nieuwe stikstofplan van het kabinet verandert daar niets aan. Regeneratieve landbouw zou een uitweg kunnen bieden.
Wij waren een paar maanden geleden bij een Friese melkveehouder die regeneratief boert. Zijn land is kruidenrijk grasland, waar de koeien van eten, in tegenstelling tot de koeien van de buurman: die eten krachtvoer. De natuur zorgt voor het voedsel van zijn koeien, en de koeien nemen hem een deel van het werk uit handen: zij halen zelf hun eten op en bemesten zelf het land.
Met minder koeien per hectare en minder melk per koe dan zijn buurman, verdient hij toch meer, omdat zijn kosten substantieel lager zijn. De buurman heeft dat geluk niet: zijn bedrijf ligt dicht bij een Natura 2000-gebied en hij moet onder het nieuwe stikstofplan stoppen, verhuizen, fors investeren, of gaan werken als zijn regeneratieve buurman.
Het nieuwe kabinetsplan voor stikstof is een stap voorwaarts. Belangen worden erkend en premier Rob Jetten zegt eerlijk dat de partijen uit de huidige coalitie het in het verleden niet goed gedaan hebben. De focus verschuift van neerslag naar uitstoot. Kwetsbare natuur wordt beter beschermd en er komt weer structureel geld voor dagelijks beheer van natuur.
Over de auteurs
Johannes Bakker is bestuurslid van stichting Upfarming. Frits Verhoef is impactondernemer en schrijver van Verhalen voorbij de toekomst.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Beter kijken leert dat het stikstofprobleem geen boerenprobleem is. Het is ook geen natuurprobleem of een woningbouwprobleem. Het is een systeemprobleem. En dat systeem staat in dit plan niet ter discussie. Dat is logisch: het onderliggende paradigma, het verhaal, stellen we niet ter discussie. Het onderliggende paradigma is een verhaal van intensiveren en is de uitkomst van decennia kostprijsdruk.
Wereldwijde overproductie hield de prijzen laag. Boeren die wilden overleven moesten opschalen. Meer vee, meer krachtvoer, meer kunstmest en meer chemicaliën. Vrijwel alle natuurlijke processen werden overgenomen door industriële processen. Zonder bodemleven functioneert de natuurlijke kringloop niet meer.
En daar ontstaat het stikstofprobleem: we voegen grote hoeveelheden stikstof via kunstmest en krachtvoer toe. Gewassen en dieren kunnen die extra stikstof van krachtvoer en kunstmest niet opnemen. Het kabinetsplan laat die overvloedige toevoer van stikstof intact. Het is symptoombestrijding. Een gezonde bodem bindt stikstof uit de lucht, die stikstof hoeft helemaal niet extern te worden toegevoegd. Dat laat de Friese melkveehouder zien.
Die kapotte kringloop wordt nu dus gevoed door fossiele grondstoffen: kunstmest wordt gemaakt van aardgas, en ook pesticiden en insecticiden hebben een fossiele oorsprong. We zijn daarmee niet alleen verslaafd aan fossiele grondstoffen voor onze energievoorziening, maar ook voor ons voedsel. We eten bewerkte olie en gas.
Het verhaal van de Nederlandse landbouw is intensiveren, en problemen oplossen met nog meer technologie. Het heeft Nederland de grootste voedselexporteur van Europa gemaakt, maar tegelijkertijd het stikstofslot veroorzaakt. Bovendien hebben we met dit verhaal een systeem gebouwd waarin de landbouw tegenover de natuur is komen te staan. Meer landbouw is minder natuur en vice versa. Dat heeft de afgelopen jaren tot grote polarisatie geleid.
Een nieuw paradigma heeft als basis een gezond bodemleven waardoor de kringloop weer gesloten wordt. De natuur levert ons met allerlei complexe processen, met de zon als motor, gratis voedsel. In een gezonde bodem werken bacteriën en schimmels samen met de plant: de plant geeft suikers via de wortels, het bodemleven levert in ruil stikstof uit de lucht, in een vorm die de plant kan opnemen.
Met een gezond bodemleven hebben we geen kunstmest nodig en hebben we dus ook geen stikstofprobleem. Dit nieuwe verhaal is daarmee goed voor de natuur. Door het bodemleven weer ‘aan’ te zetten wordt de kunstmatig gecreëerde tegenstelling tussen voedsel en natuur opgeheven. Landbouw is een onderdeel van de natuur.
Door de biofysische realiteit te negeren, houdt het kabinet het stikstofconflict onnodig in stand. De ironie wil dat juist het huidige systeem niet voedselzeker is. We gebruiken voor ons voedsel ruim twee keer zo veel landbouwgrond als we zelf hebben. Vooral veevoer in de vorm van soja en granen wordt in het buitenland geproduceerd.
Tel daarbij de afhankelijkheid van fossiele bronnen op, en de conclusie kan niet anders zijn dan dat onze voedselzekerheid juist in het huidige systeem helemaal niet geborgd is. We kunnen onszelf voeden, met een aanpassing van ons dieet. Onderzoekers van de Universiteit Leiden lieten zien dat Nederland zelfvoorzienend kan zijn door minder vlees te eten en minder voedsel te verspillen.
Het nieuwe verhaal is ook goed voor de boer: die heeft minder kosten aan kunstmest en chemicaliën.
Mineralen en sporenelementen die onder andere door het gebrek aan bodemleven niet meer in onze groenten zitten, worden nu weer gratis meegeleverd. Dat leidt tot lagere zorgkosten.
Het nieuwe stikstofplan vraagt boeren te extensiveren, te verplaatsen of te stoppen. Maar het laat het oude verhaal onaangeroerd. Het nieuwe perspectief is een verhaal gebaseerd op ecologische intensivering: de kringlopen zodanig ondersteunen dat we weer gezond voedsel produceren, zonder afhankelijk te zijn van het buitenland. Landbouw die water vasthoudt bij droogte en CO₂ opslaat. Een platteland waar biodiversiteit en landbouw elkaar versterken, niet uitsluiten.
Als de voordelen zo groot zijn, waarom stappen dan niet meer boeren over? Soms omdat de juiste kennis er niet is, of omdat de risico’s te groot worden ingeschat. Nieuwe toetreders die wel deze kennis hebben, worden tegengehouden door de hoge grondprijzen. Daarnaast moeten we als samenleving de boeren ook in staat stellen deze transitie aan te gaan. Gezond, nutriëntenrijk voedsel moet gewaardeerd worden.
Niet alleen door de consument in de supermarkt, ook de lagere zorgkosten tellen
mee. Er is behoefte aan nieuwe financieringsproducten om de boer de tijd te geven zijn bodem weer ‘aan het werk’ te zetten. En bedenk: de macht in ons voedselsysteem is geconcentreerd bij globale voedselverwerkers en veevoederproducenten. Zij vertegenwoordigen kapitaal, geen maatschappelijk belang. Een transitie naar een nieuw systeem is daarom pas mogelijk als we de dominante greep van deze partijen doorbreken en ruimte maken voor korte, regionale ketens waarin niet de aandeelhouder, maar de boer en de bodem centraal staan.
Talloze regeneratieve boeren in Nederland, onder wie de melkveehouder uit de inleiding, laten zien dat minder koeien meer kunnen opleveren, dat een levende bodem geen kunstmest nodig heeft en gezondere, voedzamere gewassen oplevert, en dat de natuur niet de vijand van de landbouw is maar de motor ervan. Het kabinet denkt Nederland van het slot te halen, maar de sleutel zit in een nieuw verhaal.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant