Minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel (D66) gaat deze week naar China voor een handelsmissie. Hij spreekt daar onder anderen zijn Chinese ambtgenoot Wang Wentao. Wat valt van het bezoek te verwachten?
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
1. Waarom is deze handelsmissie bijzonder?
‘Het Nederlandse bedrijfsleven snakt ernaar’, zegt Sanne van der Lugt, China-onderzoeker aan het Leiden Asia Centre. Sinds 2018 is er geen grote handelsmissie onder leiding van een minister meer geweest. Een poging in 2023 strandde na de val van het kabinet, en eind vorig jaar ging toenmalig minister Vincent Karremans niet mee met een sterk afgeslankte missie, te midden van een conflict met China over chipbedrijf Nexperia.
Sinds de laatste grote handelsmissie is handel veel politieker geworden. Economische belangen raken steeds meer verweven met geopolitiek en nationale veiligheid, en onder meer de Verenigde Staten en China zetten importtarieven en exportbeperkingen steeds nadrukkelijker in als machtsmiddel. Nederland gaat mee in die trend: zo legde het vanaf 2019 exportbeperkingen op aan ASML voor export naar China, mede onder druk van de VS.
Over de huidige missie is officieel weinig bekend: zelfs de data zijn een dag voor vertrek nog niet bevestigd door Nederland of China. De Hongkongse krant South China Morning Post meldt op basis van anonieme bronnen dat vertegenwoordigers van chipbedrijven ASML en NXP meegaan, maar niet van Nexperia.
2. Hoe staat de handelsrelatie tussen Nederland en China er op dit moment voor?
Die is niet los te zien van de groeiende economische spanningen tussen China en de EU. Volgens de EU-commissie dreigt de Europese industrie kapotgeconcurreerd te worden door Chinese bedrijven, die onder meer dankzij staatssteun tegen lagere prijzen kunnen leveren. Daarmee gaan Europese banen verloren en wordt de afhankelijkheid van China enorm vergroot.
Het Chinese handelsoverschot met de EU liep vorig jaar met 15 procent op tot 360,6 miljard euro, bijna 1 miljard euro per dag. ‘Deze ontwikkeling is onhoudbaar’, zei EU-handelscommissaris Maroš Šefčovič onlangs.
De Chinese exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen zijn een ander pijnpunt. Beijing stelde die vorig jaar in als reactie op Trumps importheffingen, maar die troffen ook Europese bedrijven. Hoewel de uitvoer deels hervat is, hangen exportrestricties als zwaard van Damocles boven de EU, zegt Joris Teer, analist aan het EU Instituut voor Veiligheidsstudies (EUISS). ‘Elk moment dat wij beter voor onze handelsbelangen op willen komen, kan China ons daarmee enorm veel pijn doen.’
In oktober praten de EU en China verder over hun handelsrelatie. Šefčovič wil dan ‘tastbare resultaten’ zien. Als die uitblijven, ligt een oplopend handelsconflict op de loer.
In de Nederlands-Chinese handelsrelatie spelen ook twee slepende chipdossiers: ASML en Nexperia. China wil meer chipmachines van ASML kopen, maar de VS wil juist dat ASML minder aan China verkoopt. Nederland zit klem.
Daarnaast sleept het conflict rond Nexperia voort. Vorig jaar greep de Nederlandse regering in bij dit dochterbedrijf van het Chinese Wingtech. Den Haag gaf zichzelf de bevoegdheid om besluiten van de chipmaker tegen te houden of terug te draaien, uit angst dat cruciale technologie naar China zou verdwijnen.
Kort daarop ontnam de Ondernemingskamer het Chinese moederbedrijf zelfs de volledige zeggenschap over Nexperia. China wil dat dit wordt teruggedraaid.
De Nederlandse overheid houdt China voor dat zij niet kan ingrijpen in een lopend onderzoek van de Ondernemingskamer, maar minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel (D66) kan met zijn bezoek wellicht laten zien dat Nederland wel in de handelsrelatie wil blijven investeren.
3. Hoeveel ruimte laten de VS aan Sjoerdsma om over ASML te onderhandelen?
Nauwelijks. In principe kan de Nederlandse overheid exportbeperkingen naar China opheffen, maar daarop zouden de VS een zogeheten ‘extraterritoriaal exportverbod’ opleggen aan ASML. Europese chipbedrijven stellen zich daar nagenoeg altijd naar te voegen, blijkt uit onderzoek van EUISS.
‘Sjoerdsma kan zelfs niet beloven dat ASML in de toekomst kan blijven leveren wat het nu levert’, zegt geopolitiek expert Frans-Paul van der Putten van Instituut Clingendael. Dat komt door de Match Act, die het Amerikaanse Congres overweegt. Die wet kan de verkoop en zelfs het onderhoud van al verkochte ASML-machines in China verder beperken.
Sjoerdsma heeft zich twee weken geleden in Washington verzet tegen die wet. De samenwerking tussen Nederland en de VS gaat vooralsnog ‘niet uit van dwang’, zei Sjoerdsma tegen de NOS, maar ‘daar lijkt het met deze wet wel op’.
Tegelijkertijd sloot Nederland zich aan bij Pax Silica, een Amerikaanse alliantie die de toeleveringsketens voor AI wil veiligstellen. ‘Daarmee verstrikken we ons verder in het net van afhankelijkheid van de VS’, vindt China-onderzoeker Van der Lugt.
4. Mag Sjoerdsma China eigenlijk wel in?
Dat mag, maar dat was lange tijd onzeker. Als Kamerlid zette Sjoerdsma zich in voor de positie van de Oeigoeren in China. Beijing legde hem daarop een inreisverbod op. Bij zijn aantreden liet Sjoerdsma bovendien weten dat hij zijn ‘idealen voor mensenrechten en internationaal recht’ mee het kabinet in wilde nemen.
Na een gesprek met de Chinese handelsminister Wang Wentao kondigde Sjoerdsma in maart aan dat hij een handelsmissie naar China zou leiden. In hoeverre hij daar gevoelige onderwerpen zal aansnijden, moet nog blijken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant