Beeldhouwer Nelson Carrilho is op 73-jarige leeftijd overleden. In zijn kunstwerken liet hij zwarte mensen krachtig zien: ‘Ik wil monumenten maken die ons bevrijden van het slachtofferschap.’
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Het bekendste kunstwerk van Nelson Carrilho in Nederland is Mama Baranka, een bronzen vrouwfiguur die sinds 1984 in het Vondelpark in Amsterdam staat. Het beeld is gemaakt ter nagedachtenis aan de racistische moord op de tiener Kerwin Duinmeijer, die in een jaar eerder in het centrum van Amsterdam was doodgestoken.
Carrilho werd geboren op Curaçao. Toen hij 11 jaar was verhuisde het gezin naar Nederland. Daar kreeg het gezin meteen te maken met discriminatie, vertelde hij recent in een interview in Het Parool: ‘De volgende zwarte familie woonde een kilometer of vijf verderop.’
Na de middelbare school ging Carrilho naar de kunstacademie In Utrecht. Daar maakte hij een bewuste keuze, zo vertelde hij in de documentaire Nelson Carrilho – Ik ben een zwarte beeldhouwer uit 2021: ‘Hoe laat ik mezelf zien op het kunstpodium? Ga ik heel grote delen van mezelf ontkennen? Ik wil me altijd profileren als zwarte kunstenaar, dat is voor mij heel belangrijk.’ In zijn bronzen beelden verwerkte hij diverse culturele invloeden. Carrilho had voorouders uit Afrika, India en van de oorspronkelijke bevolking van Suriname.
Voor het bronzen beeld Mama Baranka stond Carrilho’s moeder model als ‘moeder rots’. Volgens de tekst op de sokkel staat Mama Baranka symbool voor ‘kracht en onverzettelijkheid’. Het beeld is grof gemaakt, alleen haar gezicht is enigszins gedetailleerd. Opvallend is dat het beeld niet massief is, er zitten gaten in, waarin bij herdenkingen vaak bloemen worden gestoken.
Beeldhouwen vergeleek Carrilho met dansen. Daarbij ontstonden ‘extatische momenten’, waarbij hij het gevoel had te versmelten met het beeld. Ook de uitsparingen in zijn beeldhouwwerken hadden met het ritme van muziek te maken: ‘Juist in de leegte zit het ritme.’
Carrilho had als beeldhouwer, die geregeld werken maakte in de openbare ruimte, duidelijke opvattingen over symboliek en beeldvorming. Hij wilde bijvoorbeeld Kevin Duinmeijer niet in brons vereeuwigen omdat hij niet wilde dat het monument in het Vondelpark zou draaien om slachtofferschap.
Ook was hij bijzonder kritisch op recente slavernijmonumenten waarin geketende mensen worden verbeeld. Hij zei dat hij ‘razend’ was over het monument in Tilburg: ‘Voor het eerst is in Nederland in de openbare ruimte een zwart kind afgebeeld en meteen hebben ze er een keten bij gemaakt.’
In zijn atelier hing een grote foto van zijn overgrootmoeder Elizabeth Moendi, die met haar familie als 13-jarige vanuit India naar Suriname kwam. Zij is tentoongesteld geweest op het museumplein bij de internationale tentoonstelling, in een nagebouwd Surinaams dorp, de ‘human zoo’. Daar is de zwart-wit foto gemaakt. In 2021 was haar portretfoto te zien in het Amsterdam Museum in een tentoonstelling over de geschiedenis en koloniale symboliek van de ‘Gouden Koets’. Carrilho heeft verschillende sculpturen gemaakt die een altaar voor zijn voormoeder vormden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant