Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Heel soms is een foto historisch op het moment dat zij wordt afgedrukt. Op 4 juli 2026 maakt fotograaf Cheney Orr zo’n foto. Het is het eind van de dag. In de metro van Washington zit een jonge zwarte vrouw. De rest van de trein is gevuld met gemaskerde mannen in uniform: witte bivakmutsen, spiegelende zonnebrillen, een kaki broek, blauw shirt en op hun pet het embleem van Patriot Front.
Patriot Front is een Amerikaanse nationalistische, neofascistische organisatie. Ze verwerpt democratie, immigratie en multiculturalisme, en streeft naar een witte etnostaat. De jonge mannen komen terug van een mars langs het Capitool. Daar droegen ze honderden vlaggen, marcheerden op de maat van een trom en scandeerden: ‘Reclaim America!’ Het is de 250ste verjaardag van de Verenigde Staten van Amerika. Die dag is gemarkeerd door deze iconische plaat. De VS niet als icoon van de vrije wereld, maar als voorpost van haar afbraak.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de ogen van de zwarte vrouw: verbijstering, angst en de smeekbede niet te worden gezien, omdat pestkoppen en racisten (vaak dezelfde types) juist dan toeslaan. Zeventig jaar na de historische foto van Rosa Parks, die in strijd met rassenwetten weigerde in een volle bus haar zitplaats af te staan aan een witte man, zien we hier de omkering.
Deze foto van Reuters laat onmiskenbaar zien hoe extreemrechts bovengronds is. Racisten, etnonationalisten en fascisten hoeven zich niet meer te verstoppen – voor de halsstarrige fascisme-relativeerders: het logo van Patriot Front is een schild met daarin een gestileerde fasces: een door Mussolini gebruikt Romeins symbool, het woord ‘fascisme’ is ervan afgeleid.
Niet alleen dit naar het daglicht kruipen van bruinhemden toont de normalisering van extreemrechts. Ruimte voor politiek uitschot wordt gecreëerd doordat het midden van de samenleving er zijn voordeel mee hoopt te doen. In Amerika onderwerpen grote bedrijven, media en zelfs universiteiten zich aan de extreemrechtse Trump. In de Europese Unie werkt de belangrijkste middenpartij, het EPP van Ursula von der Leyen, steeds meer samen met extreemrechts, bijvoorbeeld voor het afzwakken van regels voor bedrijven en boeren.
Precies dat gebeurde in het Franse parlement, dat met steun van Rassemblement National een wet aannam die boeren toestaat meer pesticiden te gebruiken. Zo stopte ook het kabinet-Schoof natuurherstelprogramma’s die boeren inperkten. Zelfs de Duitse bondskanselier Friedrich Merz verdedigde de steun van het antidemocratische AfD om een resolutie aangenomen te krijgen. In verschillende Europese landen nemen rechtse partijen extreemrechts op in de regering.
Het taboe is geslecht. En in Nederland is de VVD als de Amerikaanse Republikeinen de geleider van extreemrechts. VVD-burgemeester Joost van Oostrum van Berkelland had verleden week geen bezwaar tegen installatie van een wethouder met extreemrechtse sympathieën; een fanatiek complotdenker die actief is voor een Duitse rechtsextremist, een ‘soevereinenbeweging’ begon en op X berichten van QAnon deelt. Toen het tumult over die benoeming aanzwol, trad wethouder Ton Koenderink gisteren terug. In de gemeente Castricum daarentegen mag D66-politicus Erik Hordijk van de VVD juist geen wethouder worden. Hordijk zette zich eerder in voor vluchtelingen. Die zou niet onafhankelijk zijn.
Nu het cordon sanitaire tegen antidemocratische politici afbrokkelt, komt het op inschattingsvermogen en moed van individuen aan. De overgrote meerderheid van de Europese burgers kiest voor leven in een democratie. Laat ook de leden van die machtige Nederlandse bestuurderspartij dat doen. VVD’ers mogen een voorbeeld nemen aan Maarten Dirkse, die zich in Trouw uitspreekt vóór de liberale kernwaarden van zijn partij. De 22 duizend VVD-leden kunnen met het gloednieuw Liberaal Manifest in de hand de radicaalrechtse ban die hun partij gijzelt, verbreken.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant