Tientallen regeringsleiders en staatshoofden komen vanaf vandaag in het Turkse Ankara bijeen voor de jaarlijkse Navo-top. Het binnenboord houden van Donald Trump kleurt de agenda, maar het vertrouwen in de loyaliteit van de Verenigde Staten is laag. En daar kan Rusland van profiteren.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Navotoppen zijn traditioneel bedoeld om eenheid en (afschrikkings)kracht uit te stralen, en ook deze week zal Navo-chef Mark Rutte in het Turkse Ankara alles uit de kast halen om dat doel te bereiken. Ook andere Europese leiders is hier veel aan gelegen: ze willen de gezamenlijke druk op Rusland opvoeren en Moskou naar de onderhandelingstafel dwingen. Zeker nu Europese politici en diverse inlichtingendiensten in steeds alarmerender termen de Russische dreiging schetsen.
Rutte zal vandaag en morgen in Ankara de snel gestegen Europese en Canadese bijdragen aan de Navo benoemen. Hij zal met lucratieve defensiedeals zwaaien die tonen dat de Navo economisch interessant blijft voor Amerika en proberen een zo krachtig mogelijk signaal aan Moskou af te geven door erop te wijzen dat de westerse steun aan Oekraïne intact blijft.
De hoop op een geslaagde Navo-top is toegenomen nu er weer vrachtschepen door de Straat van Hormuz varen en de ‘geef-Rusland-wat-het-wil’-factie in het Witte Huis is verzwakt door de recente Oekraïense militaire successen.
Deels zullen de Verenigde Staten het spel meespelen, liet de Amerikaanse ambassadeur bij de Navo James Whitaker al weten. Gelukkig liggen de strubbelingen tussen bondgenoten inzake Iran achter ons, zei hij. De europeanisering van de Navo zal echter onverdroten doorgaan, mede doordat de Verenigde Staten hun bijdrage verlagen aan de militaire middelen die de Navo bij een (groot) conflict snel ter beschikking heeft.
Het past binnen het idee van een ‘Navo 3.0’, waarin Europa zelf eerstverantwoordelijk wordt voor zijn conventionele defensie. Oorspronkelijk was dat een Amerikaans doel, maar Europese leiders hebben het noodgedwongen overgenomen en verkopen het nu aan hun belastingbetalers als een stap naar meer Europese zelfstandigheid.
Daarmee lukt de Amerikaanse president Donald Trump wat geen van zijn voorgangers kon, zegt Pentagon-topman Elbridge Colby: de Europeanen in beweging krijgen. ‘Het gebeurt onder onze ogen.’ Dat de VS de bondgenoten hiertoe dwingen terwijl de Russische dreiging voelbaar is, plaatst de Europeanen in een dwangpositie: ze hebben geen keus.
De Navo-‘sceptic-in-chief’ Trump heeft laten weten naar de top te komen omwille van zijn ‘vriend’ de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, een leider die de Navotop van een autoritair randje voorziet met de recente arrestaties van ondere andere linkse politici en een kritische komiek.
Weinig vergaderen, mooie paleizen, grote toezeggingen en deals; het recept om de Navo-top Trump-proof te maken is sinds de top van vorig jaar in Den Haag inmiddels wel bekend. Eén woede-aanval van de Amerikaanse president over vermeende Europese wanprestaties kan zo’n hele top kleuren.
En wat is het gemoed van de Europese bondgenoten? Hun diplomatieke mooiweerspel kan niet verhullen hoe diep de rot onder de motorkap zit. Dit is immers het jaar van de Groenlandcrisis, een ongehoord dieptepunt in de alliantie waarin een bondgenoot (VS) het grondgebied van een andere bondgenoot (Denemarken) opeiste. In een paniekerig topberaad tussen EU-leiders, begin januari, zei de Franse president Emmanuel Macron daarover: ‘Hier trekken we een lijn.’ Het aloude Franse standpunt werd een Europees standpunt: de grote afhankelijkheid van Amerika is een veiligheidsrisico. ‘Er is nu geen weg terug.’
Twee weken geleden had de Amerikaanse defensieminister Pete Hegseth tijdens een Navovergadering zijn donderpreek over zwakke Europeanen willen vergezellen van de aankondiging van een nieuwe golf reducties. Maar hij werd teruggefloten door het Witte Huis, waardoor er nu ‘slechts’ een ‘herziening’ binnen zes maanden van Amerikaanse middelen in Europa boven de markt hangt.
Aan de andere kant overwegen de VS wél hun nucleaire aanwezigheid in Europa te versterken en wellicht Polen te betrekken in de arrangementen binnen de Navo – waaraan ook Nederland meedoet – voor ‘nucleair delen’. Dat is de deal wat betreft Washington: Europa neemt het voortouw in de conventionele middelen, Amerika blijft de nucleaire achtervang.
Terwijl de grote lijnen van de herschikking van de Navo nu duidelijk zijn, blijven de Europese bondgenoten en Canada worstelen met de gevolgen ervan. In feite heeft Amerika eenzijdig een omvangrijke terugtrekking van middelen aangekondigd, precies op het moment dat de Russische dreiging groter is dan menigeen in zijn leven ooit heeft meegemaakt.
Dat is geen ‘verraad’ op het niveau van de Groenlandcrisis, maar wellicht nog gevaarlijker, omdat er zo gaten dreigen te vallen in de afschrikking van Rusland en de collectieve defensie. Vandaar dat alle grote Europese landen hameren op een ‘gecoördineerde’ herschikking van middelen, om die gaten zo klein mogelijk te laten zijn.
De bondgenoten gaan verschillend om met de nieuwe situatie. De Zuid-Europese landen kunnen eigenlijk niet of nauwelijks voldoen aan de nieuwe Navo-norm voor defensieuitgaven, ook Parijs en Londen worstelen ermee.
Daarnaast blijft er een ‘perceptiekloof’ in Europa bestaan. In West-Europa azen meer politici, burgers en denktanks op strategische autonomie, die liefst morgen mag beginnen. Meer naar het oosten van Europa overheerst het besef dat de VS nodig blijven tegen de Russische dreiging.
Marta Prochwicz, die vanuit Warschau voor de Europese denktank ECFR werkt, erkent de ‘onherroepelijke verandering’ in het Amerikaanse beleid, maar ziet ‘dat iedereen het eens is over de noodzaak door te zetten.’ Intussen worden er in de wandelgangen wel verontrustende vragen gesteld, zegt ze. ‘Willen we dat Amerikanen kunnen blokkeren dat de wederzijdse bijstandclausule in werking wordt gesteld bij een crisis?’ Kan de Navo in actie komen bij een crisis als de VS dat niet willen?
Fundamentele vragen vanuit Europa dus, over wat de alliantie waard is onder Trump. Maar Alexandra De Hoop Scheffer van denktank The German Marshall Fund betoogt dat de transformatie goed kan uitpakken. Ze ziet ‘een veeleisender maar uiteindelijk duurzamer bondgenootschap dat tevens de opkomst van Europa als volwassen geopolitieke speler markeert.’
Hoe dan ook hangt er aan alle inspanningen om Trump binnenboord te houden een prijskaartje, stelt Julianne Smith, oud-ambassadeur voor Amerika bij de Navo: ‘De alliantie is meer bezig met het managen van Washington dan met de dreigingen die zich aandienen, zoals cyberveiligheid, opkomende technologieën en Russische agressie in de grijze zone.’
Dat maakt de inzet voor deze Navo-top ook zo hoog. Terwijl Rusland Oekraïne dagelijks met alles wat het heeft, behalve kernwapens, blijft aanvallen, en de dreiging voor aanpalende bondgenoten groter is dan ooit, is het Europese vertrouwen in de Amerikaanse bereidheid te helpen als het misgaat lager dan ooit. En de Russische president Vladimir Poetin kijkt toe.
Op dat gevaarlijke kruispunt ontmoeten de leiders elkaar deze week in Ankara.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant