Staatsbosbeheer wil de zeven bezoekerscentra in natuurgebieden sluiten: ze zijn niet rendabel te krijgen. Een slecht idee, vindt hoogleraar Arjen Buijs. ‘Dit plan druist in tegen de tijdgeest.’
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Het nieuws kwam als donderslag bij heldere hemel: Staatsbosbeheer (SBB), de grootste bos- en natuurbeheerder van Nederland, is van plan de zeven bezoekerscentra in natuurgebieden te sluiten. Geen kop koffie meer voor wandelaars en andere bezoekers, maar ook geen natuureducatie meer voor kinderen en hun gezinsleden.
De reden: geld. Sinds het Rijk in 2014 de financiering van de centra beëindigde, nam Staatsbosbeheer het beheer ervan over, maar is het de organisatie niet gelukt de vestigingen rendabel te krijgen. En dus dreigt het einde voor de bezoekerscentra De Pelen, Oostvaardersplassen, Schoorlse Duinen, Sallandse Heuvelrug, Drents-Friese Wold en Boomkroonpad op de Hondsrug.
Bezoekerscentrum Almeerderhout sluit de deuren deze maand al, ‘omdat hier nog maar erg weinig bezoekers komen sinds de horeca vertrokken is’, aldus SBB. De kwestie van de buitencentra, zoals SBB ze noemt, wordt nog voorgelegd aan de ondernemingsraad van SBB, die er uiterlijk op 1 oktober advies over moet uitbrengen.
Arjen Buijs, persoonlijk hoogleraar Human-Nature Relations and Transformative Change aan Wageningen University & Research (WUR), heeft al een eigen advies paraat. Doe het niet, zegt hij.
Sterker nog: ‘Ik pleit juist voor méér bezoekerscentra in de natuur.’ Zowel als particulier als als omgevingssocioloog kent hij grote waarde toe aan de centra. ‘Volgens Staatsbosbeheer trekken de centra jaarlijks 1,3 miljoen bezoekers. Ik vind dat indrukwekkend veel.
‘Sinds corona is het alleen maar drukker geworden in de natuur. Wandelaars spreken af bij een centrum aan het begin of eind van een tocht, vogelaars komen er bijeen en hele gezinnen strijken er neer. Het kan natuurlijk dat al die mensen enkel afkomen op een kop koffie met taart, maar alleen al uit eigen waarneming weet ik dat veel kinderen er ook door een kijkgaatje naar een dood torretje staan te kijken, of door een natuurboek bladeren dat daar te koop is.
‘Ik ken er geen specifiek onderzoek naar en kan dus niets wetenschappelijk bewijzen, maar de educatieve functie van die centra bestaat dus wel degelijk.’
Waarom het SBB maar niet lukt de centra winstgevend te krijgen, is Buijs een raadsel, maar wat hem betreft gaat het daar ook niet om. ‘Je moet je als beheerdersorganisatie afvragen of winstgevendheid de boventoon moet hebben in natuurbeheer en -beleving. Ik denk van niet.’
Sluiting van de centra druist volgens Buijs in tegen de tijdgeest. ‘Onder natuurbeheerders bestaat grote zorg over het bereiken van de jeugd. Die komt minder in de natuur dan vroeger, waardoor jongeren zich ook minder met natuur verbonden voelen. Dan is het niet logisch en ook niet erg wijs om bezoekerscentra met zoveel bezoekers te sluiten, juist omdat het laagdrempelige toegangspoorten voor die natuur zijn.’
Het voornemen is volgens Buijs wat de Britten penny wise, pound foolish noemen: ‘Uit publieksenquêtes blijkt dat nog altijd een grote meerderheid veel waarde hecht aan natuurbescherming. Als je dat gevoel op langere termijn wilt behouden, moet je jongere generaties zien te behouden. Dat kan uitstekend met bezoekerscentra, waar je ook kunt laten zien wat je als organisatie doet met het geld.
‘De centra zijn bovendien een van de weinige plekken waar natuur niet tot polarisatie leidt, omdat iedereen die daar komt vanuit hetzelfde vertrekpunt handelt.’
Desondanks heeft Buijs gedeeltelijk begrip voor het voornemen. ‘De beheervergoeding vanuit de overheden, zowel landelijk als provinciaal, is enorm gedaald. Vrijwel alle beheerdersorganisaties kunnen financieel niet of nauwelijks meer rondkomen.
‘Ze hebben zelfs al te weinig geld voor het beheren en onderhouden van bankjes. Dus ik snap dat SBB klem zit; de organisatie wordt grotendeels gefinancierd door Rijk en provincies, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Natuurmonumenten, dat veel leden en donateurs heeft.’
Toch denkt Buijs dat SBB met het sluiten van de centra een verkeerde keuze maakt. ‘Van oudsher zijn de drie doelstellingen van SBB beschermen, beleven en benutten van natuur. Naast bescherming is het dus ook belangrijk dat die natuur wordt getoond, en dat er iets te beleven valt. Nu lijkt SBB bescherming belangrijker te vinden dan de beleving ervan, en dat is jammer.
‘Bezoekerscentra hoeven echt niet allemaal mooi en fancy te zijn. Beheerders zouden ook kunnen zoeken naar hybride vormen, bijvoorbeeld in samenwerking met een restaurant. Zulke combinaties kunnen goed werken.’
De bezoekerscentra lijken vooral een Nederlands verschijnsel, al bestaan ze ook in Oostenrijk en Engeland. Buijs: ‘Het grote verschil met Nederland is dat wij alleen semi-stedelijke natuur kennen. Als ik met buitenlandse collega’s over Nederlandse natuur spreek, kijken ze me glazig aan. Maar de gezondheidseffecten en het genot van natuur gelden voor Nederlanders minstens evenzeer als voor de gemiddelde Italiaan.’
SBB benadrukt in de communicatie dat de educatie niet ophoudt met het sluiten van de centra. ‘We blijven door heel Nederland de Nationale Boomfeestdag, het programma Natuurwijs en kostendekkende excursies ondersteunen’, meldt SBB.
Buijs ziet dat met argwaan aan: ‘Ik vroeg me meteen af of niet-kostendekkende excursies dan geen waarde meer hebben. Maar los daarvan: er komt niets nieuws bij, er gaat alleen iets af van de activiteiten van SBB. Doodzonde.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant