Alweer blijkt een wapen tegen onjuiste informatie op internet te haperen. ‘Community notes’, een soort waarschuwingsvlaggetjes bij berichten op sociale media, zijn weliswaar een prima waarschuwing tegen onzin; in de praktijk slaan ze nog geen deuk in een pakje boter.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De ‘community notes’ – vrij vertaald: kanttekeningen door het publiek – werden vier jaar geleden gelanceerd door het toenmalige Twitter, als alternatief voor professionele factchecks. Ook Facebook, Instagram en Threads maken inmiddels van het systeem gebruik.
Bij een bericht waarin iemand bijvoorbeeld meldt dat vleermuizen blind zijn, kunnen andere gebruikers dan een korte kanttekening plaatsen: ‘Dat is een bekende mythe, vleermuizen zijn niet blind.’ Waarna die kanttekening, na stemming door het publiek, zichtbaar wordt. Als een soort corrigerende ingezonden brief in deze krant, maar dan digitaal.
Dat werkt heel aardig, rapporteert een Europees onderzoeksteam, onder leiding van de Duitse hoogleraar datawetenschap Nicolas Pröllochs, in vakblad Nature Communications. Berichtjes met een aantekening aan hun broek, gaan gemiddeld 61 procent minder vaak rond, en worden ook vaker weggehaald door hun afzender. Er is alleen wel een probleem: het duurt te lang voordat zo’n community note er eindelijk staat, ontdekte Pröllochs.
Dat is ‘heel interessant’, maar ook ‘niet erg positief’, reageert desinformatie-onderzoeker Dian van Huijstee (VU Amsterdam), na het inzien van het onderzoek. ‘Ik denk dat het sowieso goed is dat er een waarschuwing bij misleidende berichten staat. Alles beter dan niets. Maar of het werkt, is een tweede.’ Zo wijst ze erop dat de onjuiste informatie gewoon blijft staan, met community note en al.
Voor zijn onderzoek volgde Pröllochs’ team wat er gebeurde met 237 duizend X-berichten waarbij de ‘community’ van X-gebruikers een kanttekening had geplaatst. Juist in de cruciale, vroege fase waarin berichten explosief werden gedeeld, was de community note er nog niet. Zodoende kwam de waarschuwing eigenlijk te laat, en bereikten berichten met community notes eraan slechts 15 procent minder X-gebruikers dan zónder waarschuwing het geval was geweest.
Extra probleem is dat het publiek over de waarschuwingsvlaggetjes stemt: vindt u deze community note nuttig? Dat zorgt ervoor dat desinformatie met een politieke lading, of afkomstig van iemand met veel aanhangers, minder vaak een community note krijgt, zag Pröllochs. De ‘community’ gaat dan dwarsliggen, en stemt waarschuwingen weg. Pijnlijk, want daarbij gaat het nou net om de berichten die het meest schadelijk kunnen zijn, met ‘gezondheidsgerelateerde en politieke desinformatie’, schrijft Pröllochs.
Wetenschappers zijn hard op zoek naar effectievere manieren om misleidende informatie op sociale media tegen te gaan. Zo zijn medici diep bezorgd om wat de WHO een ‘infodemie’ noemt van onjuiste berichten over vaccins, medicijnen en andere medische kwesties. Professionele factcheckers aanstellen werkt maar gedeeltelijk: zo wijst Pröllochs erop dat factchecks slecht worden gelezen, al helemaal onder mensen die in desinformatie geloven.
Uiteindelijk is verwijderen van desinformatie toch het beste, denkt Van Huijstee. ‘Zodat mensen er niet aan worden blootgesteld. Eigenlijk zouden Facebook en Instagram dus weer professionele factcheckers moeten aannemen. Dat is hartstikke waardevol, als je blootstelling aan desinformatie wilt voorkomen.’
Pröllochs zelf ziet meer in snellere, meer bindende community notes. ‘Cruciaal om onze verdediging tegen de verspreiding van valse informatie te versterken, in een tijdperk gemarkeerd door een verhoogde digitale invloed’, vindt hij.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant