Sterrenkundige Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann verliet de VS nadat Trump de aanval had geopend op diversiteit en onderzoeksvrijheid. Ze is een van 34 toponderzoekers die dankzij een speciale beurs onderdak vonden in Nederland. ‘Het wordt heel moeilijk om alle wetten die al zijn ingesteld nog terug te draaien.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Sterrenkundige Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann verliet de VS nadat Trump de aanval had geopend op diversiteit en onderzoeksvrijheid. Ze is een van 34 toponderzoekers die dankzij een speciale beurs onderdak vonden in Nederland. ‘Het wordt heel moeilijk om alle wetten die al zijn ingesteld nog terug te draaien.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Holley-Bockelmann is een van vooralsnog 29 Amerikaanse wetenschappers die gebruik hebben gemaakt van geld uit het zogeheten Tulp Fonds. Dat werd vorig jaar door het kabinet en wetenschapsfinancier NWO opgezet in een periode dat de wetenschappelijke vrijheid onder de regering Trump in de VS rap afnam, en onderzoekers overwogen te vertrekken.
Naast financiële steun voor de wetenschappers – hiervoor is 50 miljoen euro beschikbaar gesteld – biedt het fonds Nederland ook de kans internationale toponderzoekers aan zich te binden. In totaal hebben 34 mensen er tot nog toe gebruik van gemaakt, zo werd dinsdag bekend gemaakt; het fonds is niet louter gericht op Amerikanen.
‘Ik ben hier een maand geleden naartoe verhuisd met mijn man, twee tieners en twee katten. Al mijn spullen zitten nog ergens in een container, onderweg hier naartoe’, vertelt Holley-Bockelmann. Ze werkte in de Verenigde Staten aan ‘de mooiste telescoop ooit’, zoals ze het zelf omschrijft: ruimtetelescoop Lisa, die halverwege het volgende decennium gelanceerd moet worden. Dat zal ze hier nu voortzetten.
Lisa is een technologisch huzarenstukje: drie satellieten die op 2,5 miljoen kilometer uit elkaar in de ruimte hangen en in staat zijn om minuscule onderlinge bewegingen – minder dan de breedte van een heliumatoom – te detecteren. Op die manier kan het instrument, een gezamenlijk project van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en de Europese tegenhanger ESA, zogeheten zwaartekrachtgolven betrappen, trillingen in ruimte en tijd die het gevolg zijn van botsingen van zware voorwerpen zoals zwarte gaten of neutronensterren diep in de kosmos.
Waarom besloot u de Verenigde Staten te verruilen voor Nederland?
‘Dat begon op 20 januari vorig jaar, kort na het aantreden van de nieuwe regering. Er volgden veel, heel veel presidentiële bevelen die onder meer een streep zetten door alles wat te maken had met DEI, diversity, equity and inclusion. Ik runde al twintig jaar verschillende diversiteitsprogramma’s die ook landelijk erkenning hadden gekregen, maar nu moesten we plots onze site aanpassen en elke verwijzing ernaar verwijderen.
Ik zag later onder meer hoe onderzoekers werden ontslagen, en hoe beurzen werden stopgezet. Maar de druppel was voor mij het moment dat de regering met de ‘Compact for Academic Excellence in Higher Education’ kwam, zoals ze het noemden. Ze zouden universiteiten federale financiering geven wanneer die voldeden aan een aantal eisen.
‘Universiteiten mochten niet langer trans- of non-binaire mensen erkennen, je mocht maximaal 15 procent buitenlandse studenten hebben, professoren mochten zich op geen enkele manier uitlaten over politiek, en er moest in elke afdeling meer ruimte komen voor conservatieve denkbeelden. Sommige universiteiten, zoals MIT, zeiden meteen nee, zij hadden het geld niet nodig. Mijn eigen universiteit ging met de regering in gesprek.
Ik had daar een prachtige gemeenschap van mensen opgebouwd met niet-traditionele achtergronden. Ik kon niet langer verantwoorden dat ik hen vroeg naar mij toe te komen in Tenessee, een dieprode, conservatieve staat, waar ze steeds minder als volwaardig mens werden beschouwd.
‘Er werd in die periode veel gehuild. We maakten ons zorgen over de mentale gesteldheid van onze collega’s, die door deze nieuwe maatregelen op emotioneel niveau hard geraakt werden. Alleen al naar werk komen, werd voor sommige studenten en promovendi een flinke opgave.’
Kunnen ook zij straks hierheen komen?
‘Ik hoop dat sommigen van hen hier formeel heen kunnen komen, en dat ik anderen daar kan blijven bezoeken en ondersteunen. Zeker sommige promovendi, die financieel al kwetsbaarder zijn, hoop ik hierheen te kunnen halen – als ze dat willen. Dat is mede afhankelijk van wat er mogelijk is in juridische zin.’
Trok het Tulp Fonds u over de streep om voor Nederland te kiezen?
‘Het besluit had ik eerlijk gezegd al eerder genomen. Het was wel een grote opluchting, want ik maakte me zorgen over hoe ik hier een groep kon opzetten, en hoe ik hier vergelijkbare programma’s kon beginnen als die ik in de VS had. Dit geld gaat me helpen de gemeenschap in Nederland rond Lisa nog verder op te bouwen.’
Is er in de VS al sprake van een brain drain?
‘Zeker. Ik ken meerdere mensen die aan LISA werkten, die bij NASA werkten, en die nu naar Europa gekomen zijn. Ik ken ook mensen die nog twijfelen, die hopen dat de tussentijdse verkiezingen voor het congres voor verandering zullen zorgen, maar die alsnog willen vertrekken als dat niet gebeurt.
Er zijn ook mensen die nu een aanstelling als professor hebben, maar huiverig zijn om die op te geven, omdat ze niet zeker zijn of ze elders iets soortgelijks kunnen krijgen. Wat dat betreft denk ik dat de brain drain nog vele malen groter kan worden.’
Ziet u zichzelf ooit nog terugkeren?
‘Nee. Als je de rechten van mensen afneemt en wetten aanneemt die de persoonlijke vrijheid beperken, dan is het erg moeilijk om zulke vrijheden als land te herwinnen.
‘Zelfs als we in de VS straks een meer liberale president krijgen, wordt het heel moeilijk om alle wetten die al zijn ingesteld nog terug te draaien. Wanneer je dit pad eenmaal bent ingeslagen, is het lastig nog om te keren. Dus nee, ik ga niet meer terug.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant