Vanuit de queergemeenschap klinkt kritiek op Pride Amsterdam. Het evenement zou te oppervlakkig worden en niet activistisch genoeg zijn. ‘Eigenlijk hoef ik die hele botenparade niet. Wij willen weer terug naar de tijd van de Stonewall-rellen.’
In Amsterdam, in een straatje op de Wallen, zit sinds ongeveer een jaar de eigenzinnige galerie No Limits Art Castle. Geen klassieke witte muren, maar graffiti. Even artistiek als de ruimte is mededirecteur Simomo Bouj. Hen maakte de expositie World Prideotest, omdat volgens hen de noodzaak van verandering en emancipatie wordt vergeten in al het feestgedruis.
De tentoonstelling bestaat uit 21 protestposters met teksten als ‘Kom zwaaien naar boten vol dappere queer helden (heteroseksuele bankmedewerkers)’ en ‘Terwijl jij feest, hebben 3.000 queer personen in Amsterdam geen vast dak boven hun hoofd’. Bezoekers mogen posters uit de expositie meenemen om op te hangen in de stad of om te gebruiken als protestbord.
Bouj: ‘Eigenlijk hoef ik die hele botenparade niet. Wij willen weer terug naar de tijd van de Stonewall-rellen.’ Maar hoe verhoudt de Pride zich tot die roemruchte homo- en transopstand in een New Yorkse bar in 1969, die historisch gezien wordt beschouwd als het beginpunt van veel Pridevieringen over de hele wereld?
Laten we beginnen bij het begin: hoe is de Amsterdamse Pride ontstaan? Die vraag leggen we voor aan Anna Berbers, die onderzoek doet naar de lhbti-Pride aan de Universiteit van Amsterdam.
Berbers vertelt dat de ontstaansgeschiedenis van de Amsterdamse botenparade een uitzondering vormt – andere Prides worden veelal rond dezelfde datum gehouden als de Stonewall-rellen: 28 juni. ‘De Amsterdamse Canal Parade is ontstaan vanuit stadsmarketing. De Amsterdamse editie werd in 1996 georganiseerd door een groep ondernemers, genaamd de Gay Business Alliance. Voor de botenparade kozen ze een dag die het best zou zijn voor de vakantiegangers en het winkelpubliek.’
Toch kunnen we de eerste Amsterdamse Pride niet helemaal los zien van eerdere acties, zegt Menno Sedee, medeauteur van het recent verschenen boek Tussen feest en protest. Het verhaal van de Amsterdamse Pride. Van de eerste grote Nederlandse homoprotestmars bijvoorbeeld: de op de New Yorkse Gay Pride Parade geïnspireerde mars 1977, vanaf 1979 Roze Zaterdag, en eerder een demontratie in 1969 en een actie op de Dam in 1970. ‘Die hebben de weg geplaveid voor de Amsterdamse Pride, want ze zorgden voor zichtbaarheid en maakten het minder spannend voor homo’s en lesbiennes om de straat op te gaan.’
Deelnemers aan Roze Zaterdag werden niet altijd met open armen ontvangen, vertelt Anna Berbers (UvA). In 1982 werd de mars voor het eerst in Amersfoort georganiseerd, langs de Biblebelt. De gemeente wilde er niets van weten en de vergunning moest worden afgedwongen bij de Raad van State. De bewoners van Amersfoort waren het er evenmin mee eens en het liep uit op gewelddadige rellen. Berbers: ‘Er zijn allemaal mensen rond de mars gaan staan en die hebben levende maden en eieren naar hen gegooid. Ze stonden te schreeuwen: ‘Dood aan homo’s’.’
Oud-organisator Jacques Verbove vertelt in de documentaire Flikker op dat die penibele situatie tegelijk een breekijzer vormde. ‘Soms moet je voor een emancipatieproces door een moeilijke fase heen.’ Amersfoort was voor veel mensen een wake-upcall: de strijd was nog lang niet gestreden. Het resulteerde in meer homobeleid, op nationaal en gemeentelijk niveau.
Sinds 1982 vonden geen grote incidenten meer plaats tijdens Roze Zaterdag. Deze belangrijke mars wordt nog steeds ieder jaar in een andere stad gehouden. Toch is het niet zo bekend als de Amsterdamse botenparade. Sedee: ‘Roze Zaterdag is een beetje ondergesneeuwd. Misschien omdat het ieder jaar in een andere stad wordt georganiseerd en veel kleinschaliger is.’
In 2012 werd de Pride Walk, een protestmars, vast onderdeel van de Amsterdamse Pride-evenementen, naast de botenparade. Toch was de kritiek daarmee nog niet afgedaan. De kritiek op de ‘oppervlakkigheid’ van Pride neemt toe.
In 2017 verscheen een nieuwe protestgroep: We Reclaim Our Pride, met slogans als ‘Alle vluchtelingen welkom’ en ‘Lesbians against racism’. Juist met zo’n veelvoud aan thema’s en teksten wilden ze aankaarten wat ze misten: intersectionaliteit, het idee dat verschillende vormen van uitsluiting elkaar kunnen versterken. Ook queer mensen kunnen op meerdere gronden tegelijk worden gediscrimineerd, bijvoorbeeld als queer vluchteling of queer persoon van kleur.
De groep uitte daarnaast kritiek op het monopolie van Stichting Pride Amsterdam (ook wel oneerbiedig ‘de oude garde’ genoemd), de organisatie die het evenement sinds jaar en dag heeft georganiseerd. Stichting Pride Amsterdam beheerde grotendeels de pot met geld en was daarmee ook de poortwachter.
Volgens We Reclaim Our Pride zou te veel geld naar evenementen en festiviteiten gaan en te weinig naar inhoudelijke programmering zoals voorlichting en educatie. In 2022 meldde zich een nieuw collectief bij de gemeente, genaamd Queer Amsterdam, met een aantal mensen vanuit protestgroep We Reclaim Our Pride en Aynouk Tan als voorzitter.
De gemeente deelde daarop in 2023 de twee weken durende Pride in tweeën: één week voor nieuwkomer Queer Amsterdam en één week voor de gevestigde organisatie Stichting Pride Amsterdam. Het huwelijk strandde na twee edities in 2024.
Tan: ‘Ineens word je naast activist ook manager en moet je je gaan bemoeien met veiligheid, vergunningen, marketing en alle organisatorische verantwoordelijkheid. Daar kwam bij dat we onder enorme tijdsdruk vanuit verschillende visies consensus moesten vinden. Bijvoorbeeld over samenwerking met bedrijven en de inhoudelijke koers. Dat kostte simpelweg tijd die we niet hadden.’
Amsterdams wethouder Touria Meliani van Cultuur en Inclusie besloot in 2024 de subsidie voor Queer Amsterdam niet te verlengen. Tegen AT5 zei ze dat het een experiment was. Oud-voorzitter Tan: ‘Natuurlijk is het jammer dat we niet meer bestaan. Maar het monopolie doorbreken van Stichting Pride Amsterdam is gelukt.’
Sinds 2025 kan elke organisatie of groep binnen de Amsterdamse queergemeenschap een plan indienen bij de gemeente. Door nieuwe initiatieven werd de Amsterdamse Pride ook steeds langer. Wat begon met negen dagen, werd in 2023 verlengd tot twee weken (om het zo ook in tweeën te kunnen hakken). In 2025 duurde de Pride voor het eerst een maand.
Misschien wel tekenend: de Amsterdamse Pride nadert daarmee de datum van de Stonewall-rellen.
In een eerdere versie van dit stuk stond dat de Nederlandse homoprotesten in 1969 en 1970 waren geïnspireerd op de Stonewall-rellen, maar dat was niet zo; de demonstratie in 1969 vond eerder plaats dan de opstand rond de Stonewall Inn. De demonstratie uit 1977 kreeg pas bij het vervolg in 1979 de naam Roze Zaterdag.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant