‘Community notes’, een soort waarschuwingsvlaggetje bij berichten op social media, ontkrachten regelmatig onzin. Maar in de praktijk bereiken de correcties relatief weinig mensen en werken ze het slechtst waar ze het hardst nodig zijn: bij politiek gepolariseerde en medische onderwerpen.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Dat blijkt uit twee grote, Europese onderzoeken naar de werking van de correcties. Franse data-experts toonden aan dat kanttekeningen bij politieke desinformatie veel minder vaak ‘door de keuring’ komen dan andere rechtzettingen. Een andere, Duitse analyse bracht intussen aan het licht dat het systeem te traag is om desinformatie écht tegen te houden.
‘Community notes’ – vrij vertaald: kanttekeningen door het publiek – werden drie jaar geleden gelanceerd door het toenmalige Twitter (nu: X), als alternatief voor de doorgaans slecht gelezen professionele factchecks. Ook Facebook, Instagram, YouTube en TikTok testen inmiddels het systeem, of maken er al gebruik van.
Bij een bericht waarin iemand bijvoorbeeld meldt dat vleermuizen blind zijn, kunnen andere gebruikers een commentaar voorstellen, met uitleg en weblinks: dat is een mythe, vleermuizen zijn niet blind. Waarna de opmerking, na stemming door andere gebruikers, zichtbaar wordt voor het publiek. Als een moderne versie van een ingezonden brief naar de krant.
Maar in die stemming schuilt een probleem. Slechts een op de tien van de voorgestelde community notes haalt de eindstreep en wordt zichtbaar, beschrijven twee experts van het Franse onderzoeksinstituut CNRS in vakblad Science Advances. En uitgerekend bij politiek gevoelige onderwerpen – denk aan klimaatverandering, stikstof, immigratie – is dat nog eens de helft tot een kwart minder, becijferen de Fransen.
Dat komt doordat X het systeem achter de schermen heeft ingericht om community notes voorrang te geven waarover brede politieke overeenstemming is. ‘Door te leunen op overeenstemming in plaats van feitelijkheid, heeft het systeem inherente beperkingen bij het aanpakken van polariserende inhoud’, aldus de onderzoekers.
Duitse data, recent gepubliceerd in Nature Communications, laten intussen zien dat de community notes pas verschijnen als het eigenlijk al te laat is: ná de cruciale eerste fase waarin berichtjes met desinformatie zich razendsnel verspreiden. Hangt een waarschuwingsvlaggetje eenmaal aan een bericht, wordt het 61 procent minder vaak rondgestuurd. Maar in het gehele traject is dat maar 15 procent minder.
Toch zijn community notes ‘misschien het beste wat we nu hebben’, zegt desinformatie-onderzoeker Dian van Huijstee (VU Amsterdam), na inzage in het onderzoek. ‘Je moet ergens beginnen. En community notes zorgen ervoor dat de verspreiding van misinformatie in elk geval iets wordt afgeremd. Dat is al meer dan ik had durven hopen. En hoe minder iets wordt verspreid, des te minder mensen eraan worden blootgesteld.’
Hoopvol vindt ze dat het principe kennelijk aanslaat: ‘Mensen staan er blijkbaar iets meer voor open als anderen aangeven: dit zit anders, dit is geen goede bron. Het staat ook een beetje stom als je zo’n bericht met een community eraan toch verder verspreidt.’ Nadeel blijft dat de onjuiste informatie wél blijft staan, met community note en al, zegt Van Huijstee.
Ook het Duitse team geeft de hoop voor community notes niet op. Het moet alleen wel sneller: ‘Cruciaal om onze verdediging tegen de verspreiding van valse informatie te versterken, in een tijdperk gemarkeerd door een verhoogde digitale invloed.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant