Het nieuwe bestuur van de Spaanse regio Andalusië wil een ‘nationale prioriteit’ invoeren; een idee van de radicaal-rechtse gedoogpartner Vox om Spanjaarden voorrang te geven bij huisvesting en sociale voorzieningen. In andere Spaanse regio’s waar Vox meebestuurt gebeurt hetzelfde.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In alle regio’s waar de centrumrechtse Partido Popular (PP) de afgelopen maanden een akkoord heeft gesloten of samenwerkt met Vox, is prioridad nacional onderdeel van het beleid. Naast Andalusië zijn dat Extremadura, Aragon en Castilla y León.
Wat het concreet betekent, moet nog blijken: beide partijen leggen de prioriteitstelling anders uit. In het Andalusische gedoogakkoord staat dat ‘de toegang tot subsidies en publieke voorzieningen’ voorbehouden moet zijn aan mensen met een ‘reële, duurzame en aantoonbare band’ met het grondgebied. Ook de toegang tot sociale huurwoningen is afhankelijk van ‘aantoonbare banden met Andalusië en Spanje’.
Daar waar PP de maatregel vergoelijkt als ‘de wortels van een burger met een grondgebied te belonen, ongeacht nationaliteit’, is Vox klip-en-klaar: ‘Spanjaarden moeten voorrang krijgen boven immigranten bij de toegang tot publieke voorzieningen’. Landelijk leider Santiago Abascal, geestelijk vader van dit staaltje nativisme, vatte het in een interview met tv-zender Antena 3 als volgt samen: ‘Spanjaarden worden momenteel gediscrimineerd bij de toegang tot voorzieningen en huisvesting. Dat is illegaal.’
Het voortrekken van ‘Spanjaarden’ boven mensen die elders zijn geboren gaat linea recta in tegen de Spaanse grondwetbeginselen en Europese mensenrechten en zal bij de rechter geen stand houden, daarover zijn experts in Spanje het eens. Maar dat zal Vox een zorg zijn, denkt Hugo Marcos, politicoloog aan de universiteit van Salamanca, die de partij al langer volgt.
‘Het is een politiek statement, veel meer dan een wetsvoorstel’, zegt hij via een videoverbinding. ‘Het lijkt erop dat de partij migratie als hét thema heeft gekozen.’
Bij verkiezingen in Andalusië halverwege mei werd PP wederom de grootste partij, maar verloor wel vijf zetels en daarmee haar absolute meerderheid. Een gedoogconstructie met Vox, die eind vorige week werd gesloten, bleek in de meestbevolkte regio van Spanje onvermijdelijk.
In Extremadura, Aragon en Castilla y León, waar de partijen ook samenwerken, wonen lang niet zoveel migranten als in Andalusië, een regio aan de Middellandse Zee met Marokko als overbuurman, die een buitengrens van Europa vormt. Na de Spaanse eilanden en de Spaanse enclave in Marokko, Ceuta, komen de meeste migranten hier aan. In de eerste vier maanden van dit jaar ging het om 1.276 migranten.
In Europa geldt Spanje als een land met een afwijkend migratiebeleid. Door migranten te verwelkomen en snel een werkvergunning te geven, gebruikt de regering van de linkse Pedro Sánchez migratie in haar voordeel. Deze snellere regulering is een succes te noemen.
Maar dat betreft vooral Latijns-Amerikanen die via de luchthaven van Madrid arriveren’, zegt Lourdes Navarro, coördinator van vluchtelingenorganisatie CEAR in Andalusië, aan de telefoon. Dat zijn mensen met tot op zekere hoogte een verwante culturele, katholieke achtergrond. Het zijn in elk geval sprekers van dezelfde taal. ‘Over hen heeft Vox het niet, dit gaat over de 20 tot 40 procent die aankomt op de eilanden en in het zuiden van Andalusië. Mensen uit Mali, Senegal, Guinee, Somalië en Afghanistan. Dit is een raciale kwestie.’
Vox is succesvol in het agenderen van migratie als thema, stelt politicoloog Carolina Plaza-Colodro, eveneens van de universiteit van Salamanca, desgevraagd per e-mail. ‘Migranten vormden helemaal geen grote zorg voor Spanjaarden, maar in de afgelopen jaren heeft de retoriek van Vox eraan bijgedragen dat het in opinieonderzoeken nu zelfs als een van de belangrijkste problemen wordt gezien.’
Navarro van de vluchtelingenorganisatie noemt het discours van Vox heel zorgwekkend. ‘In werkelijkheid worden de mensen met wie ik werk veel gediscrimineerd op de woningmarkt. De discussie zou de andere kant op moeten worden gevoerd: ze hebben heel weinig toegang tot de woningmarkt, ook omdat ze geen contacten hebben in de samenleving.’ Veel vluchtelingen hebben volgens haar niet de juiste papieren om in aanmerking te komen voor de sociale voorzieningen. ‘In werkelijkheid hebben ze al veel minder rechten dan Spanjaarden.’
De PP geeft prioridad nacional misschien een andere definitie, maar door in te stemmen met een dergelijke term in de regionale regeerakkoorden zet de partij de deur wijd open naar nativisme. ‘Vox plaatst PP voor een ideologisch dilemma: ze nemen het discours niet helemaal over, maar hebben Vox regionaal wel nodig omdat een samenwerking met links is uitgesloten’, zegt Plaza-Colodro. ‘Het dominante discours schuift daarmee op in radicaal-rechtse en xenofobe richting.’
De eerstvolgende nationale parlementsverkiezingen in Spanje zijn gepland in de zomer van volgend jaar. Links heeft momenteel nog de macht door gedoogsteun van een reeks overwegend linkse regionale partijen.
Maar in de recentste peilingen is de sociaaldemocratische Sánchez ook die gekunstelde meerderheid kwijt; zowel zijn PSOE als de linkse samenwerkingscoalitie Sumar staat op verlies. Vooral Vox lijkt in de peilingen te winnen en zou met 17 procent van de stemmen PP (zo’n 30 procent) ook landelijk aan de macht kunnen helpen.
Het radicale Vox werd in 2013 opgericht door oud-leden van PP en slachtoffers van terreurgroep ETA. De nationalistische partij won vooral populariteit rond het illegale Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum in 2017, maar dat onderwerp verdween van de voorpagina’s.
‘Vox zocht een nieuwe hoofdboodschap en heeft die gevonden’, zegt politicoloog en Vox-kenner Marcos. ‘Migratie is voor hen veilig; ze verliezen er zeker geen kiezers mee.’
Migranten horen ondertussen dat ze op de tweede plek komen, zegt vluchtelingenwerker Lourdes Navarro. ‘Natuurlijk krijgen ze dit mee. Deze retoriek wordt nu door politici genormaliseerd, en dat maakt ze bang. Ik hoor dat vluchtelingen vaker thuisblijven uit angst voor discriminatie en beledigingen.’
Source: Volkskrant