Werken als wetenschapper wordt in de Verenigde Staten in rap tempo minder aantrekkelijk. De kenniseconomie in Europa profiteert hiervan.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
‘Ik ga niet meer terug.’ Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann, die eerder onderzoek leidde bij onder meer Nasa, woont en werkt sinds kort in Nederland. Ze nam haar man, kinderen en katten mee. De reden van haar vertrek uit de Verenigde Staten in één woord? Trump.
In een interview in de Volkskrant beschrijft ze hoe haar universiteit, uit angst overheidsgeld mis te lopen, in gesprek ging over eisen van de regering-Trump, zoals professoren die zich niet meer mogen uitspreken over politiek, of het niet erkennen van trans of non-binaire mensen.
Ze verhuisde naar ruimtevaartinstituut SRON in Leiden met hulp van een speciaal miljoenenfonds dat Nederland instelde om ‘toponderzoekers of toptalenten uit het buitenland aan te stellen, die vanwege de groeiende bedreigingen voor academische vrijheid hun onderzoek in Nederland willen voortzetten’.
Deze week maakte onderzoeksfinancier NWO bekend dat de eerste 34 wetenschappers in het kader van deze regeling een werkplek in Nederland hebben gevonden. Liefst 29 daarvan komen uit de Verenigde Staten.
Het is een teken dat de Verenigde Staten voor wetenschappers snel onaantrekkelijker worden, al past de kanttekening dat er nog steeds veel landen zijn waar het slechter is gesteld met de academische vrijheid.
Vorig jaar hield het wetenschappelijk tijdschrift Nature een peiling onder Amerikaanse wetenschappers. 75 procent gaf aan te overwegen het land te verlaten vanwege Trump, met name naar Canada en Europa. Mogelijk vullen vooral gefrustreerde onderzoekers zo’n enquête in, maar hardere cijfers bevestigen de trend.
Zo signaleert Nature in een jaar tijd ook een stijging van 32 procent van sollicitaties van onderzoekers in de VS naar het buitenland. Het wetenschappelijk tijdschrift Science telde bovendien een ‘exodus’ van gepromoveerden bij overheidsinstellingen sinds Trump aan het roer staat.
Het is een dramatische verandering voor een land dat vele decennia gold als de ultieme werkplek voor onderzoekers. Het land waar de Wright Brothers hun eerste vlucht maakten, waar Einstein vanaf de jaren dertig zijn formules op het bord krabbelde, het land dat als eerste een mens op de maan zette. De Verenigde Staten zijn bovendien hofleverancier van Nobelprijswinnaars. Dáár moest je zijn, als ambitieuze onderzoeker, gonsde het tot voor kort in de wandelgangen.
Maar nu? Zelfs wetenschappers die onderzoek doen naar een van de grootste uitdagingen waar de mensheid voor staat – klimaatverandering – moeten in de Verenigde Staten continu vrezen voor Trumps sloopkogel.
Ondertussen probeert de rest van de wereld te profiteren van de Amerikaanse braindrain. De Europese Unie, Canada, Azië: allemaal werven ze nu extra actief toptalenten uit de VS. De president van de Nanyang Technological University in Singapore zei zelfs dat hij Amerikaanse onderzoekers met ‘superster’-status aanbiedingen doet zodat ze morgen al kunnen beginnen.
Dat is natuurlijk prettig voor de kenniseconomie buiten de Verenigde Staten, maar de aanleiding voor deze verhuizing van denkkracht blijft een droevige, en een klap in het gezicht van de academische vrijheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant