Met opiniemaker Maurice de Hond en oud-staatssecretaris Mona Keijzer verschenen woensdag twee van de prominentste critici van het coronabeleid voor de parlementaire enquêtecommissie. Zij schuwen de grote woorden niet.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
De parlementaire enquêtecommissie corona waagt zich deze woensdag aan een balanceeract. Met opiniemaker Maurice de Hond en oud-staatssecretaris Mona Keijzer komen twee van de prominentste critici van het coronabeleid langs. En hoewel de commissie zichzelf als doel heeft gesteld om die geluiden nadrukkelijk te horen, is het niet de bedoeling dat ze zelf worden meegetrokken in diepe inhoudelijke discussies over de maatregelen en persoonlijke oordelen.
Dat het risico op de loer ligt, komt aan het licht in de ochtend, als De Hond het woord neemt. Als opiniemaker mengde hij zich al vanaf het begin van de pandemie in het publieke debat over de maatregelen. Dat De Hond daar forse kritiek op had, was al genoegzaam bekend. Hij sprak zich in verschillende media en op zijn eigen website uiterst kritisch uit over het beleid.
Zes jaar na het begin van de pandemie is het standpunt van De Hond niet veranderd. Hij verklaart tegenover de commissie dat hij nog altijd vindt dat de maatregelen van toen gebaseerd waren op ‘verkeerde aannames’ en daarom ‘onzin’ waren. Al vroeg in de crisis wees De Hond erop dat het coronavirus verspreid wordt door minuscule druppeltjes die zich via de lucht verspreiden, zogenoemde aerosolen, en in veel mindere mate door grote druppels en direct contact.
Vanuit die overtuiging hamerde De Hond op het belang van ventilatie en hekelde hij vrijheidsbeperkende maatregelen zoals de anderhalve meter afstand. Verspreidt het virus zich vooral over langere afstanden door de lucht, dan heeft zo’n maatregel weinig zin, zo vertelt De Hond. Ook zou daardoor de kans op besmetting in de buitenlucht flink kleiner zijn, waardoor daar volgens hem meer had gekund dan werd toegestaan.
In zijn verhoor komt De Hond niet meteen met hard bewijs voor die laatste bewering. Maar gedurende de crisis bleek inderdaad uit onderzoeken dat het coronavirus zich kan verspreiden via aerosolen. Ook het RIVM wees later nadrukkelijker op het belang van ventilatie. Wel bleef onduidelijk hoeveel besmettingen nu precies door de lucht plaatsvinden. Bovendien staat vast dat ook direct contact en grote druppels belangrijke oorzaken zijn van besmetting.
De commissieleden lijken woensdag niet de bedoeling te hebben om De Hond te factchecken. Ze willen vooral weten waar hij zoal tegenaan liep toen hij probeerde de bevindingen onder de aandacht te brengen.
Uit de antwoorden van De Hond blijkt dat de lijntjes kort waren. Hij had naar eigen zeggen ‘goed contact met Rutte’ en sprak met meerdere mensen die (indirect) betrokken waren bij het beleid. Achter de schermen sprak hij naar eigen zeggen veel mensen die het met hem eens waren, maar niemand durfde hem vervolgens openlijk te steunen.
Dat verwijt hij met name Outbreak Management Team voorzitter Jaap van Dissel. De Hond haalt tijdens het verhoor meermaals stevig naar hem uit. ‘Het bleef altijd de lijn Van Dissel’, zegt hij over publieke optredens van verschillende OMT-leden. ‘Met name van Dissel zat er heel diep in, die had een heel zware rol’, zegt De Hond over de manier waarmee kritiek volgens hem werd ‘genegeerd’.
De veelvuldige verwijzing naar onder meer Van Dissel maakt dat commissievoorzitter Daan de Kort ingrijpt. Hij vraagt De Hond ‘terughoudend’ te zijn. ‘Het gaat om de functie, en niet de persoon’, aldus De Kort. ‘De commissie is met name nieuwsgierig naar uw perspectief.’
Waar De Hond van buitenaf zijn kritiek met beleidsmakers probeerde te delen, deed de tweede getuige die woensdag langskomt dat van binnenuit. Keijzer was tijdens de coronacrisis staatssecretaris van economische zaken maar moest in 2021 vertrekken toen ze in een interview in De Telegraaf kritiek uitte op het coronatoegangsbewijs. Ze verbrak daarmee de eenheid van kabinetsbeleid.
Keijzer wil aan het begin van haar verhoor benadrukken dat ze geen ‘ontkenner’ is van het coronavirus. ‘Ik heb gezien wat corona deed (...) ik heb gezien dat mensen ziek werden, dat mensen overleden.’ Aan het begin kon ze de stevige maatregelen dan ook ‘billijken’ omdat ‘we niet wisten wat er over ons heen kwam’.
Maar naarmate de tijd vorderde, werd Keijzer kritischer. Ze raakt geëmotioneerd als ze vertelt over het moment waarop een maximumaantal bezoekers ging gelden voor begrafenissen. Achteraf vindt ze het een ‘vreselijke’ periode. Maatregelen werden volgens Keijzer ook steeds minder goed te volgen. ‘Er was geen touw meer aan vast te knopen’, zegt ze bijvoorbeeld over de steeds wisselende groepsgrootte.
Binnen het kabinet was er wel ruimte voor kritiek, maar daar werd in de praktijk volgens de politica niets mee gedaan. Keijzer vindt dat het kabinet vast bleef zitten in ‘een fuik’ waarin het aantal besmettingen en het voorkomen van ziekenhuisopnames doorslaggevend was. Dat was volgens haar een ‘gerechtvaardigd doel’, maar ‘niet ten koste van alles’.
Lange tijd hoopte Keijzer dat het ‘gezonde nuchtere Nederlandse verstand’ weer zou terugkomen in het kabinet. Het was volgens haar ook de reden dat ze lang wel het kabinetsbeleid naar buiten toe bleef steunen.
Het keerpunt kwam toen het coronatoegangsbewijs werd ingevoerd. Daarmee konden mensen weer naar bijvoorbeeld horeca als zij gevaccineerd waren, hersteld waren of negatief waren getest. Ze vond die maatregel ‘onnavolgbaar’ maar vooral een schending van ‘lichamelijk integriteit’. Volgens Keijzer werd er ‘dwang en drang’ mee uitgeoefend op mensen om een vaccin te halen.
Keijzer vindt dat de wijze waarop met kritiek werd omgegaan in coronatijd blijvende schade heeft opgeleverd. Van mening verschillen, bijvoorbeeld over vaccinatie, moet mogen ‘in een vrij land’. ‘Dat waren wij altijd, maar dat is stuk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant