Tata Steel wordt strafrechtelijk vervolgd voor het opzettelijk verspreiden van schadelijke stoffen en het schenden van de zorgplicht. Dat heeft het Openbaar Ministerie woensdag bekendgemaakt. Het beslist later of er ook leidinggevenden van Tata persoonlijk worden gedagvaard.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Om welke schadelijke stoffen gaat het precies?
Het OM spreekt in het persbericht over de dagvaarding van ‘het hele proces van staal maken’. Daarbij zou Tata willens en wetens gezondheidsschade hebben veroorzaakt en de zorgplicht hebben geschonden door onvoldoende onderhoud uit te voeren, te handelen zonder vergunning en incidenten niet te melden bij de Omgevingsdienst.
Het proces van staal maken is op het immense fabrieksterrein van Tata verspreid over zo’n dertien fabrieken. Welke fabrieken en welke overtredingen justitie op de korrel neemt, zal pas in november blijken als het OM en Tata elkaar voor een eerste zitting bij de rechtbank treffen. Duidelijk is al wel dat de zogenoemde kooksgasfabrieken onderdeel zullen uitmaken van de strafzaak. Het OM stelt dat Tata incidenten bij die fabrieken niet heeft gemeld.
In de twee kooksgasfabrieken in IJmuiden wordt steenkool in grote ovens verhit tot zo’n 1.000 graden. Daardoor vervliegt al het gas dat in de kolen zit en blijven er ‘kooks’ over, die in de hoogovens worden samengevoegd met ijzererts om vloeibaar ruwijzer te vormen. Daarmee wordt vervolgens staal gemaakt. Soms wordt een oven geopend terwijl niet al het gas uit de kolen is verdwenen. Dan vliegen de ‘ongare kooks’ in de fik en komt er onder meer kankerverwekkend benzeen vrij.
En dat is strafbaar?
Dat is uiteindelijk aan de rechter, maar het Openbaar Ministerie denkt van wel. Justitie volgt daarin advocaat Bénédicte Ficq, die in 2021 namens achthonderd omwonenden aangifte deed tegen Tata Steel met een beroep op artikel 173a uit het Wetboek van Strafrecht.
Dat artikel, dat in de woorden van Ficq ‘jarenlang een beetje lag te versloffen’, stelt het moedwillig schaden van de openbare gezondheid strafbaar. De maximale gevangenisstraf voor die overtreding is 12 jaar, of 15 jaar wanneer de vervuiling ertoe heeft geleid dat iemand is overleden. Tata als bedrijf kan bij veroordeling een boete verwachten van maximaal 110 duizend euro.
Kan het OM aantonen dat mensen door die overtredingen ziek zijn geworden of overleden?
Niet een-op-een. In het persbericht over de dagvaarding stelt justitie dat omwonenden ‘mogelijk’ gezondheidsschade hebben opgelopen door de uitstoot van Tata. ‘Wij kijken of uitstoot binnen de bestaande wet- en regelgeving valt’, stelde persofficier Thomas Slieker woensdag bij een toelichting op de dagvaarding. Het RIVM heeft in een onderzoek berekend dat omwonenden van Tata Steel gemiddeld 2,5 maanden korter leven door de uitstoot van Tata Steel.
Erkent Tata de overtreding?
Daar ging het bedrijf woensdag niet op in. In een verklaring stelde Tata ‘bijzonder geraakt’ te zijn door de vervolgingsbeslissing. Het bedrijf wil naar eigen zeggen ‘een goede buur zijn’.
Verder ging Tata vooral in op de kooksgasfabrieken. Het is volgens het bedrijf niet mogelijk om ongare kooks helemaal uit te bannen, maar het is wel gelukt het aantal incidenten de laatste jaren tot bijna nul terug te brengen. Daarnaast voert Tata een ‘technische discussie’ met de Omgevingsdienst over ongare kooks. Het bedrijf noemt het bovendien ‘onnodig’ dat het nu wordt vervolgd in verband met de kooks, omdat die fabrieken binnen afzienbare tijd zullen sluiten.
Daarbij gaat Tata eraan voorbij dat het OM het heeft over het ‘hele proces van staal maken’ en over een ‘pleegperiode’ die begint in 2018, toen er juist veel incidenten waren bij de kooksfabrieken. De ‘technische discussie’ met de Omgevingsdienst over de fabrieken gaat bovendien veel verder dan alleen ongare kooks. Zo heeft de Omgevingsdienst voor tientallen miljoenen euro’s aan boetes opgelegd, omdat er tijdens het bakproces te veel benzeen uit de ovens lekt.
Ficq heeft ook aangifte gedaan tegen de leidinggevenden van Tata Steel. Wat heeft het OM daarmee gedaan?
Volgens persofficier Slieker was het onderzoek simpelweg te omvangrijk om meteen ook leidinggevenden te vervolgen. De strategie van de aanklagers is nu om eerst het bedrijf voor de rechter te brengen en in de loop van dat proces, of na afloop, te besluiten of er aanleiding is om ook individuele leidinggevenden te dagvaarden.
Dezelfde overheid die Tata nu vervolgt, is met het bedrijf in gesprek over een subsidie van 2 miljard euro om de fabriek klimaatvriendelijk en schoner te maken. Kan dat samengaan?
‘Het OM opereert helemaal zelfstandig binnen de overheid’, benadrukte persofficier Slieker woensdag. Hij garandeerde dat de beslissing om Tata te vervolgen compleet losstaat van de onderhandelingen van de regering met Tata over een zogenoemde maatwerkafspraak.
Die zou dit najaar moeten rondkomen. Dat vervolging daarbij een complicatie is, blijkt uit de intentieverklaring waarin Tata en de overheid afgelopen najaar de randvoorwaarden vastlegden voor de deal. Strafrechtelijk onderzoek is daarin opgenomen als reden om de verklaring te heroverwegen.
Of dat gebeurt, blijft nog even onduidelijk, blijkt uit een brief die de ministers van Klimaat en Groene Groei en Infrastructuur en Waterstaat woensdag naar de Tweede Kamer stuurden. Zij zullen de Kamer in september uitleg geven over de ‘mogelijke implicaties’ van de dagvaarding voor de maatwerkafspraken.
Belangenverenigingen van omwonenden en Greenpeace zijn blij met de vervolging van Tata en mogelijk leidinggevenden die gezondheid ‘nooit hebben gezien als iets waarmee zij zich moesten bezighouden’. Het lijkt voorzitter Linda Valent van de Dorpsraad Wijk aan Zee logisch om ‘een pas op de plaats te maken’ met de maatwerkafspraken. ‘Eerst alle feiten boven tafel over een bedrijf dat zo vaak de feiten probeert te verdoezelen.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant