Het wankele bestand tussen Iran en de VS lijkt te bezwijken. ‘Ik denk dat het voorbij is’, zei Trump woensdag bij de Navo-top in Ankara, na een nacht van hevige Amerikaanse bombardementen en beschietingen van Teheran op doelen in de Golf. Geeft hij de raamovereenkomst het laatste fatale zetje?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Ha Maral, Trumps regering deed de afgelopen weken juist haar best om dit wankele bestand als een succes te verkopen. Waarom riskeert hij nu weer een allesomvattende oorlog?
‘Trump wil nog steeds graag dat de oorlog met Iran stopt. Hij voelt het gehijg van de kiezers in zijn nek, hij maakt zich zorgen over de tussentijdse verkiezingen dit najaar. Daarom is Trump, voor zijn doen, de afgelopen weken heel terughoudend geweest in zijn reactie op Iran, dat steeds doorgaat met het beschieten van schepen in de Straat van Hormuz. Hij heeft zich ingehouden.
‘Blijkbaar voelde Trump dat hij zich niet langer kon inhouden zonder zwak over te komen. En Trump hoopt natuurlijk dat de machthebbers in Iran schrikken van zijn woorden en stoppen met het beschieten van schepen. Hij heeft ook gedreigd met meer nieuwe, heftige aanvallen.
‘Maar voor Iran lijkt de macht over de Straat van Hormuz het belangrijkste doel. Zij willen daar de regels bepalen. Schepen die zich niet aan de door hen voorgeschreven routes houden zijn de klos. En Trump heeft geen directe controle over hoe de schepen varen, dus hij zit in een lastig pakket.’
Veel Republikeinen wilden dat de oorlog zou stoppen, vicepresident Vance voorop. Maar het mede door hem onderhandelde bestand werd kritisch ontvangen, omdat het te voordelig zou zijn voor Iran. Hoe zien de Republikeinen dat nu?
‘Vance heeft erg zijn best gedaan om dit bestand als een succesverhaal voor de Amerikanen te verkopen. Hij verkondigt dat de VS supersterk uit deze oorlog zijn gekomen en dat het Iraanse regime is verzwakt. Dat heeft niet zoveel te maken met de werkelijkheid, waarin Trump een oorlog is begonnen zonder duidelijk plan. Het gevolg is dat hij de positie van het regime in Iran heeft versterkt, met de Straat van Hormuz als machtsmiddel. En daardoor kan Iran nu dingen doen waarover Trump geen controle heeft.
‘Toch verkopen veel Republikeinen dit succesverhaal aan de Amerikaanse kiezers. Ze vinden het ook een smet op het Amerikaanse blazoen als Iran zomaar kan doorgaan met schieten zonder dat er een reactie op komt. In het bestand staat duidelijk dat de beschietingen zouden stoppen, en dat gebeurt nu niet. Dus leeft ook het gevoel dat Amerika zich te zwak opstelt als het dit over zijn kant laat gaan.’
Wat betreft Trumps timing: zegt hij dit met opzet tijdens de Navo-top?
‘Ja, de Navo is voor hem het perfecte podium om een vuist te maken en te laten zien dat hij de baas is en degene die de klappen uitdeelt. Trump weet ook dat de Navo-lidstaten hem nodig hebben, dus je ziet dat hij meteen steun krijgt van Navo-chef Mark Rutte, die zei dat die aanvallen ‘noodzakelijk’ zijn.’
Ook afgezien van Iran laat Trump zich in Ankara van zijn meest furieuze kant zien: hij rakelt de Groenlandkwestie op en dreigt de Spaanse leider Sánchez met een algehele handelsstop vanwege de lage defensieuitgaven. Moeten de Europeanen zich (nog meer) zorgen maken over de toekomst van de Navo, of hebben Trumps trans-Atlantische scheldpartijen inmiddels een ritueel karakter?
‘Het is inderdaad ook gewoon Trumps stijl van politiek bedrijven. Hij wil dat de schijnwerpers op hem gericht zijn, dat hij bepaalt waar iedereen over praat en dat bereikt hij met radicale uitspraken. Achter de schermen schijnt Trump in Ankara een andere toon aan te slaan.
‘Die woedende speech is waarschijnlijk deels bedoeld voor Trumps America First-achterban, die kritisch is over de trans-Atlantische samenwerking en die het goed vindt als hij tegen de linkse Spanjaarden blaft dat ze meer moeten betalen.’
Trump beloofde in Ankara ook meer steun voor Oekraïne. Hij belooft zelfs dat de Oekraïners Patriot-afweergeschut mogen gaan produceren. Wat zit er achter deze barmhartigheid?
‘Trump ziet natuurlijk ook dat het Oekraïense leger de afgelopen maanden meer militaire successen behaalt tegen Rusland. Daar is hij gevoelig voor. Trump wil dat de VS op de een of andere manier weer deel uitmaken van dit succesverhaal. Maar wat ook meespeelt, is dat Oekraïne de VS in de oorlog tegen Iran heeft geholpen met drones en expertise. Het lijkt erop dat Trump nu iets terug doet.’
Source: Volkskrant