Veranda’s, houten gevels met houtvezelisolatie en weelderige beplanting in plaats van parkeerplaatsen: dankzij slimme ontwerpen met aloude principes en materialen blijven de huizen koel in de Eindhovense buurt Meer & Deel. Hoe kregen de makers dat voor elkaar?
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
‘Toen de thermometer buiten 40 graden aantikte, was het binnen uiteindelijk 26 graden’, zegt Savannah van Mil, terwijl ze een doek opspant op de veranda van haar Eindhovense gezinswoning. Dan kunnen haar kinderen in de schaduw spelen. ‘In de benedenwoning van onze overburen Ine en Henk, waar de zon net omheen draait, was het maar 22 graden.’ En dat zonder airco’s.
De hittegolf die Nederland twee weken geleden overspoelde en honderdduizenden huizen (oude, maar ook nieuwbouwhuizen) veranderde in bakstenen ovens, is nog maar net weggeëbd of nieuwe warmte dient zich aan. Geen reden tot zorg in het buurtje Meer & Deel, een ensemble van houten woongebouwen in een weelderige tuin. Het verrees drie jaar geleden in de Eindhovense wijk Woensel-West.
Het geheim? ‘Eigenlijk is het simpel: we gebruiken aloude principes waarmee werd gebouwd voordat het modernisme met zijn glaspartijen, strakke gevels en klimaatinstallaties zijn intrede deed in de architectuur’, zegt architect Raoul Vleugels. Hij wijst op dakoverstekken die de zon weren, de houten gevels waarachter een dik isolatiepakket schuilgaat, ramen met zonneschermen en de bomen en wilde planten die koelte en schaduw geven. Het zijn de maatregelen waarover klimaatexperts de afgelopen weken volop spraken, maar die in de praktijk lang niet altijd worden toegepast.
Waarom het in Eindhoven wel is gelukt? ‘De clou is de collectieve opzet van het project’, zegt stedenbouwkundige Tom van Tuijn. Het begon in 2019, toen een groep bevlogen oud-bouwkundestudenten op zoek ging naar een locatie voor een zelfbouwproject met betaalbare woningen. Ze zagen dat de gemeente en woningcorporatie Trudo op dit stuk grond zeventien luxe koopwoningen wilden bouwen.
Passend en metend met legoblokjes op een grondplaat ontdekten ze dat er prima veertig kleinere woningen zouden passen, met daarbij een gezamenlijke woon- en klusruimte, twee logeerkamers, wasruimtes en fietsenstallingen. Met de ‘maquette’ meldden ze zich bij de corporatie, die hun de kans gaf om het plan met een collectief van particulieren te ontwikkelen.
Een gezamenlijke groene tuin stond hoog op het wensenlijstje van de groep, die bestaat uit starters, senioren, singles en gezinnen. ‘Tegen hitte is groen verreweg de effectiefste maatregel’, zegt Van Tuijn. ‘Bovendien helpt beplanting bij de opvang van regenwater en draagt die bij aan biodiversiteit.’ Tussen de bomen hoor je vogels zingen en gonst het van de hommels en vlinders.
Wat de bewoners hebben opgeofferd voor deze paradijselijke tuin, zijn de geplande parkeerplaatsen, vertelt bewoonster Carola Janssen. ‘In het oorspronkelijke plan van de gemeente had elk huis een oprit, maar om die bereikbaar te maken zouden per woning twee parkeerplaatsen op straat sneuvelen. We hebben tegen de gemeente gezegd: laat ons die parkeerplaatsen als basis gebruiken en een goed mobiliteitsplan maken. Twintig huishoudens gebruiken vijf deelauto’s, de anderen hebben deels wel en deels geen auto. Ik neem zelf vaak de trein, het station is op loopafstand.’
Van Tuijn heeft de woonblokken zo veel mogelijk op het zuiden georiënteerd, waarbij de veranda’s tegelijk buitenruimtes en entrees vormen. Er zijn halfverharde paden aangelegd. Verder is alle ruimte rond de woonblokken gebruikt voor de aanplant van wilde grassen en eetbare planten als kamille en rozemarijn. Vorig jaar zijn de bomen geplant; de boerenpruim geeft al vruchten.
‘Deze gaat uiteindelijk 15 meter hoog worden’, zegt Janssen terwijl ze wijst op een boompje naast haar woonblok. Nu is het nog te klein om schaduw te geven aan haar appartement, gelegen op de tweede verdieping. Daarom heeft ze aan die kant een provisorische zonwering gemaakt van een douchestang en gordijnen. De andere ramen zijn voorzien van zonneschermen.
De woningen zijn gebouwd met hout en geïsoleerd met houtvezels, met uitzondering van de betonnen vloeren. ‘Het voordeel van dit materiaal is niet alleen dat het duurzaam is, maar ook dat het een hogere thermische massa heeft dan isolatieschuim of glasvezelwol’, legt Vleugels uit. ‘We hebben berekend dat het acht uur duurt voordat warmte door de isolatielaag binnendringt. Tegen die tijd is het buiten koeler en laat het materiaal de warmte weer los.’
Op de verandadaken liggen zonnecollectoren die warmte opvangen. Het warme water wordt opgeslagen in een ondergrondse warmte-koudebuffer, een vat met achthonderdduizend liter water waarmee de woningen ’s winters worden verwarmd en ’s zomers gekoeld via de vloeren.
‘Dat is zo fijn op dit soort dagen’, zegt Carola. ‘En in tegenstelling tot een airco, waarvan je weet dat die warmte uitstoot, heb je het gevoel: ik ben goed bezig.’ Bewoner Joost vertelt enthousiast over de troffelvloer in zijn huis, een cementachtige toplaag die ‘echt lekker koud’ voelt.
‘Het buffersysteem werkt energetisch goed, maar het is jammer dat er ook problemen mee zijn’, vertelt Joost. De eerste constructie is ingestort en de nieuw geplaatste constructie blijkt nu te zijn verzakt; met het betrokken bedrijf zijn de bewoners in gesprek over een oplossing. Ook is er ‘gedoe’ met de afleversets in de meterkasten; die worden binnenkort vervangen. Van Tuijn: ‘Het is vervelend, maar dit soort dingen zijn onvermijdelijk als je wilt innoveren.’ Janssen: ‘We zijn net iets te vroeg ingestapt.’
De gemeente schuift het prijswinnende project naar voren als een voorbeeld van hoe je in de stad kunt verdichten en tegelijk vergroenen. Van Tuijn: ‘Daarbij is hitte natuurlijk maar een van de vele aspecten waarmee je in een ontwerp rekening moet houden.’
In de gemeenschappelijke woonkamer bieden de bewoners een kop koffie aan. De tuindeuren staan open, een briesje waait door de ruimte. Janssen neemt een laatste simpele maatregel die de hitte buitenhoudt: ze sluit de deuren. ‘Anders waait alle warmte straks binnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant