De een leest ’s zomers in een hangmat, de ander op een handdoek en een derde prefereert het terras. Allemaal goed, zolang je maar afwisselt.
is cultuurverslaggever bij de Volkskrant.
Met de zomer is de tijd van de gestrekte positie weer aangebroken, lekker plat op de rug op een badlaken, boekje erbij.
En dan begint de ellende. Het boekje is geen boekje, maar een boek en eigenlijk best zwaar voor de zielige arm die het boven je hoofd houdt en na een tijdje kramp krijgt. Omdraaien dan maar, steunend op de ellebogen verder lezen, alleen zijn het nu de schouders die pijn beginnen te doen. Op naar het terras! Kont op stoel, boek op schoot of tafel. Jammer: na een paar minuten begint de nek zachtjes te protesteren. De ligstoel dan? Dat gaat best goed, eventjes; uiteindelijk worden de armen net zo zwaar als op dat badlaken en begint de ellende weer van voren af aan.
Hoe moet het wel? Wat is de beste houding om een boek te lezen?
Hoeveel rust, reinheid en regelmaat heeft een mens nodig? Volkskrantverslaggever Wilma de Rek, tevens auteur van het boek Rust, reinheid en regelmaat, gaat in een serie op zoek naar antwoorden. Lees hier de andere artikelen terug.
Op die vraag zijn in de lange periode dat mensen lezen veel verschillende antwoorden gegeven. De Argentijnse schrijver Alberto Manguel begint zijn rijke boek Een geschiedenis van het lezen (1996) met de afbeeldingen van een aantal lezende beroemdheden.
We zien een jonge, marmeren Aristoteles ontspannen een boekrol lezen op een stoel met een kleed en kussens. Zijn voeten staan op een verhoginkje, zijn hoofd steunt op zijn linkerarm. Op de volgende pagina leest Maria Magdalena een enorm boek in een of andere woestijngrot, steunend op haar ellebogen, het blote lichaam half gedraaid.
Of Aristoteles en Maria Magdalena er echt zo bij zaten en lagen weten we niet, het beeld van Aristoteles dateert uit de 19de eeuw en het schilderij van Maria Magdalena eveneens, maar het is niet erg waarschijnlijk.
In de tijd van Aristoteles en Maria Magdalena zaten of lagen mensen niet zo vaak stil in een boek te lezen. Vanaf het moment dat de eerste woorden werden vastgelegd op Soemerische kleitabletten was hardop lezen de norm, schrijft Manguel. Geschreven teksten werden voorgelezen door de enkelingen die het schrift beheersten, en die lieten hun lichamen tijdens het lezen lekker meeschommelen op de cadans van de zinnen, of ze lazen lopend.
In de 4de eeuw werd de kerkvader Ambrosius stillezend gesignaleerd, en dat viel zo op dat zijn collega-kerkvader Augustinus er in zijn Belijdenissen verwonderd verslag van deed: ‘Wanneer hij las, liepen zijn ogen over de bladzijden, en zijn hart doorzocht de betekenis, maar zijn stem en tong rustten.’ Tot ver in de middeleeuwen namen schrijvers aan dat hun lezers de tekst eerder zouden horen dan zien, aldus Manguel.
Vanaf de 18de eeuw begon het stille en individuele lezen normaal te worden, in bed, aan tafel dan wel in de leesstoel, en vanaf de 19de eeuw ’s zomers ook in de fameuze rieten strandstoel of op een ‘plaid’. In de 20ste eeuw kwamen daar de luie ligstoelen bij en beleefde de hangmat zijn revival.
Maar welk van die objecten biedt nu de beste houding om een boek te lezen? Of moeten we een van de speciale ‘leeskussens’ aanschaffen waarvoor druk reclame wordt gemaakt, of de dure ‘Evolution BeComfort-ligstoel’ met ‘zero gravity-positie’ waar de webwinkel van NRC zo mee leurt?
‘Over losse producten laat ik me niet uit’, zegt Thomas Hoogeboom, hoogleraar fysiotherapiewetenschap bij het UMC Utrecht. ‘Maar wanneer als oplossing wordt gepresenteerd dat je één bepaalde houding moet aannemen omdat dat de perfecte houding zou zijn, strookt dat in elk geval níét met de wetenschappelijke literatuur over lichaamshoudingen van dit moment.’
Die wetenschappelijke literatuur is namelijk samen te vatten in één motto, bedacht door Hoogebooms collega-fysiotherapiewetenschapper Edwin de Raaij: de beste houding is iedere volgende houding.
Lang werd gedacht dat er zoiets bestaat als één goede houding, zegt Hoogeboom: ‘Zo ben ik in 2004 afgestudeerd als fysiotherapeut met de gedachte dat tillen iets is wat je altijd vanuit je knieën moet doen, en dan met een kaarsrechte rug omhoog. Maar de afgelopen jaren is ons vakgebied tot nieuwe inzichten gekomen, namelijk dat je vooral moet afwisselen. Het allerbeste wat je kunt doen is regelmatig van houding veranderen, of je nu tilt, staat, zit of ligt.’
Of leest? ‘Ja, dat geldt ook als je leest. Het maakt niet uit of je op een strand ligt of op een stoel zit of hangt, zolang je maar varieert. Wat slecht is, is het langdurig vasthouden van één houding.’
Bij mensen die een boek lezen dat op een bureau of tafel voor hen ligt, is dat nogal eens het geval, net als bij mensen die voorovergebogen over hun mobiele telefoon hangen. Hoogeboom: ‘Als je dat hoofd te lang in een hoek van 20 graden of meer gebogen houdt, heb je veel meer kans om nekklachten te ontwikkelen. Maar toen de kranten hun intrede deden maakten mensen zich daar ook al zorgen over, alleen heette het destijds de krantennek.’
Zo veel mogelijk wiebelen en draaien dus, op die strandhanddoek, in de hangmat of op de luie ligstoel. En vergeet niet geregeld op te staan en een stukje te lopen. Want als het lijf in onze tijd ergens last van heeft, dan is het van het feit dat het vaker hangt, zit en ligt dan goed is. ‘Wij noemen dat sedentair gedrag’, zegt Hoogeboom. ‘En de wetenschap is het erover eens dat we sedentair gedrag zo veel mogelijk moeten beperken.’
Zelf leest Hoogeboom in de zomer het liefst op een klapstoel bij een koele rivier met Radio Tour de France op de achtergrond. Op zijn schoot zullen vooral graphic novels en zware filosofische literatuur liggen. ‘De graphic novels heb ik snel uit en dan kan ik weer bewegen, en die zware filosofische literatuur gaat me eigenlijk boven de pet, dus die kan ik onmogelijk aan één stuk door lezen en dan sta ik ook steeds op.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant