De Belarussische oppositieleider Svetlana Tichanovskaja meent dat de opkomst van Oekraïne als militaire macht ook de verhoudingen in de regio verandert. ‘Zolang Loekasjenko aan de macht is, zal Belarus een bedreiging blijven voor Oekraïne en Europa.’
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Svetlana Tichanovskaja (43) reist al bijna zes jaar de wereld over om steun te vergaren voor de democratische krachten van Belarus, het Europese land waarover president Aleksandr Loekasjenko al meer dan dertig jaar als dictator heerst.
Haar echtgenoot zat als tegenstander van het regime vijf jaar gevangen – waarvan de helft in totaal isolement – en zelf moest ze als presidentskandidaat in 2020 vluchten. Loekasjenko liet toen de massale demonstraties na de door hem geclaimde verkiezingswinst bruut neerslaan. Hij kreeg hulp vanuit Rusland.
Tichanovskaja was dit weekend in Den Haag voor de jaarvergadering van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), waar op initiatief van Zweedse en Litouwse parlementariërs een groep is opgericht om de Belarussische democratische krachten verder te steunen. De oppositie kan alle hulp gebruiken, maar Tichanovskaja ziet elders een ontwikkeling die belangrijker is: de opkomst van Oekraïne als militaire machtsfactor in de regio.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky ontving Tichanovskaja anderhalve maand geleden in Kyiv en sprak daarbij zijn steun uit aan de Belarussische oppositie. Tegelijkertijd dreigde hij president Loekasjenko met militaire repercussies als die zijn land nog dieper in de Russische agressieoorlog met Oekraïne zou storten.
‘Oekraïne spreekt de enige taal die Poetin en Loekasjenko verstaan. Dat is niet de taal van diplomatie en onderhandelen, maar de taal van de macht’, zegt Tichanovskaja zondag in een leeg zaaltje van het World Forum in Den Haag. ‘Je ziet dat Oekraïne nu ook de positie heeft om iemand als Loekasjenko tot de orde te roepen. Ze zijn zo sterk geworden. Oekraïne kan een nieuwe leider worden in onze regio.’
Hoe groot acht u de kans dat Belarus zich verder in de oorlog gaat mengen?
‘Het Belarussische leger is onervaren en wil niet vechten tegen Oekraïne. Loekasjenko probeert de militairen te hersenspoelen, maar in een tijd van internet zijn ze heel goed op de hoogte van de Oekraïense kracht. Het leger wordt weggevaagd als het de grens wordt overgestuurd. Het zou een enorm risico zijn voor Loekasjenko.’
‘Tegelijkertijd moet duidelijk zijn dat Belarus al sinds de grootschalige invasie van 2022 onderdeel is van de oorlog. Het is een vooruitgeschoven post van Rusland vol infrastructuur voor de Russische oorlogsmachine, met platforms voor de lancering van Oresjnik-raketten (supersonische middellangeafstandsraketten, red.), antennes voor het doorgeleiden van drones en bases voor troepen.’
De oppositie leeft nu al jaren in ballingschap of zit gevangen. Hoe goed is uw informatiepositie nog?
‘Er is repressie, maar onze partizanen weten nog steeds informatie over de grens te krijgen. We krijgen juist meer bronnen, ook op hoog niveau, omdat iedereen ziet dat Rusland de oorlog in Oekraïne niet gaat winnen.’
Ruim een jaar geleden werd uw echtgenoot samen met andere politieke gevangenen vrijgelaten op aandringen van de Amerikaanse president Donald Trump. Wat is er sindsdien veranderd in Belarus?
‘Helaas is alles hetzelfde gebleven. Er zijn honderden mensen vrijgelaten. Daar zijn we de VS natuurlijk heel dankbaar voor, maar achter dat soort gebaren van Loekasjenko gaat meteen nieuwe repressie schuil. Iedere dag worden mensen gevangengenomen en nieuwe strafzaken geopend tegen ballingen en hun in Belarus achtergebleven families. We hebben een meer systematische verandering nodig en geen legitimering van het huidige regime.
‘Er zijn mensen die denken dat er toenadering gezocht moet worden om Loekasjenko los te weken van Poetin, maar dat is onmogelijk. Om aan de macht te blijven – en dat is het enige wat voor Loekasjenko telt – heeft hij zich overgeleverd aan Poetin. Hij loopt aan de leiband, de ene keer strak aangetrokken, de andere keer losser.
‘Zolang Loekasjenko er zit, zal Belarus met aanmoediging van Poetin een permanente bedreiging blijven voor Oekraïne en Europa. We hebben het gezien met de migranten aan wie hij een vrije doortocht richting de EU bood, en met de ballonnen die in Litouwen het luchtverkeer verstoren. Dit soort dictators verzinnen steeds weer iets anders om te chanteren en intimideren. Daarom mag Belarus ook niet buiten beschouwing blijven bij een eventueel vredesakkoord over Oekraïne. Een voorwaarde moet zijn dat de Russische troepen ook Belarus verlaten.’
Zal de EU dat soort eisen durven te stellen? Er is altijd de angst om Poetin te provoceren.
‘Europa is nu veel sterker dan vijf jaar geleden. Het moet ophouden zich steeds af te vragen wat Poetin gaat doen. Als Belarus als troostprijs wordt weggegeven aan Rusland, betalen Europa en Oekraïne daar een prijs voor. President Zelensky begrijpt dat. Oekraïne is nu onze belangrijkste bondgenoot.’
Hoe groot acht u de kans dat er een omwenteling komt in Belarus?
‘Dat soort revolutionaire momenten zijn heel moeilijk te voorspellen. Misschien komt er een interne coup d’état, misschien gaan de ontwikkelingen in Oekraïne een bepalende rol spelen, misschien verandert er iets in Rusland. Het is in elk geval heel belangrijk dat we als Belarussische oppositie verenigd zijn gebleven. We hebben nu overal contacten, met alle belangrijke instituten.
‘In 2020 was de wereld er niet klaar voor toen de Belarussische bevolking opstond tegen Loekasjenko. Niemand wist hoe te reageren. Als er nu een nieuwe kans komt, zijn we beter voorbereid. En als dat moment aanbreekt, zullen er weer honderdduizenden mensen in Belarus de straat opgaan, daarvan ben ik overtuigd.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant