Roeland Wendel maakte de podcast Zwijgen aan zee over het bloederige drama van de ‘Gekkenlogger’, dat zijn dorpsgenoten liever begraven hadden gehouden.
is media- en cultuurverslaggever van de Volkskrant.
‘Er schijnt een Katwijks schip te zijn geweest dat bijna verging op open zee. Ze zouden met 13 mannen zijn vertrokken, en met 10 zijn teruggevonden. Er zouden bloedplassen op het dek hebben gelegen, met een bijl handen zijn afgehakt. Ze zouden het schip op open zee volledig hebben gesloopt. En de duivel zou aan boord zijn geweest.’
Zo vertelt journalist Roeland Wendel (presentator van onder meer het kinderprogramma De mensenbieb) in de eerste aflevering van zijn nieuwe podcast Zwijgen aan zee over de legende van de ‘Gekkenlogger’. Een verhaal over een bloederig drama op een haringboot dat in Katwijk aan Zee, het dorp waar hij opgroeide, de ronde doet. Hij hoorde het van zijn opa en dacht altijd dat het te gruwelijk was om waar te zijn – een uit zijn verband getrokken spookverhaal.
Wendel gaat op onderzoek uit en ontdekt twee interessante zaken. Het verhaal is wel degelijk waargebeurd, en: het archief waarin de details liggen opgeslagen is dankzij allerlei juridische trucjes nog tot 2044 gesloten. Wendel doet een beroep op de Woo (Wet open overheid) om het archief te openen, gaat langs onderzoekers en historici en doet in de zesdelige podcast (vanaf deze week op NPO Luister) verslag van zijn zoektocht.
Tussendoor horen we een gefictionaliseerde dialoog tussen een psycholoog (actrice Wendell Jaspers) en Jan (acteur Roman Derwig), de jongste opvarende van het schip, die levendig oproept wat zich in 1915 voor ramp op het schip heeft voltrokken.
In het kort: haringvisser Arie Vlieland krijgt een aan godsdienstwaanzin rakende psychose. Hij overtuigt de rest van de bemanning dat de wereld is vergaan en dat een schip met witte zeilen hen zal komen halen om naar Jeruzalem te varen. De drie bemanningsleden die tegen hem ingaan worden met bijlen vermoord en overboord gegooid. Ook het schip wordt vernield door de opvarenden zelf, tot ze door een Noors stoomschip worden gevonden en naar Engeland gebracht.
Het geloof speelde niet alleen een grote rol in het bloederige drama, maar ook in het feit dat de stukken, met onder meer een psychiatrisch verslag erin, zo lang geheim bleven.
Wendel legt uit: ‘Dat heeft te maken met het karakter van het dorp Katwijk. Het overgrote deel van de partijen in de gemeenteraad is christelijk. We kwamen erachter dat nazaten van de mensen aan boord van de Gekkenlogger zich achteraf actief hebben bemoeid met de dossiers.
‘Binnen de Archiefwet mag een stuk 75 jaar geheim blijven en op bijzondere gronden mag daar 25 jaar aan worden toegevoegd. Dat is hier gebeurd, en het tellen begint pas in 1944, want toen is er nog een laatste stuk toegevoegd aan het dossier. Zo bang waren ze in Katwijk dat dit verhaal naar buiten zou komen.’
Toch komt Wendel na het maken van de podcast tot de conclusie dat het geloof niet de hoofdschuldige was in het verhaal. ‘Ik denk dat het geloof een kapstok is geweest waaraan Arie zijn mentale stoornis heeft opgehangen. Het feit dat het geloof zo’n aanwezig element was in het dorp heeft het laten aansporen, denk ik. Arie was iemand die heel ‘dicht bij de Bijbel leest’, zoals mijn opa zou zeggen, dus iemand die heel goed weet wat er in de Bijbel staat en het ook toepast.
‘Daarom was het moeilijk voor de Katwijkse bemanningsleden om daartegenin te gaan. Waren ze echt zo bevangen door het verhaal van Arie? Of waren ze doodsbang voor hem? En deden ze met hem mee omdat ze anders de volgende waren die overboord zou gaan? Ik denk toch dat het het eerste is geweest.’
Wendel is zelf ook gelovig opgevoed in Katwijk aan Zee, maar niet zo streng als zijn opa. ‘Ik ben gedoopt en heb mijn vormsel en communie gedaan. Tot op een gegeven moment mijn oudste zus niet meer naar de kerk wilde, in een rebelse fase. Toen gingen mijn zussen en ik alle drie niet meer.’
Hij legt in de podcast een link tussen zijn eigen ervaringen van hoe hij opgroeide in Katwijk en de geheimhouding van de Gekkenlogger-legende. ‘Katwijk is een klein en hecht dorp. Ik vond dat altijd prettig. Pas toen ik zelf in de puberteit kwam en tegen een muur aanliep, begreep ik: ah, het ligt hier toch ingewikkelder dan ik dacht.’
Wendel ontdekte in die tijd dat hij op mannen en vrouwen valt. Wendel: ‘Als ik dat aan mijn opa had verteld, dan was hij niet meer gestopt met bidden voor me. De rest van mijn familie heeft er geen problemen mee, denk ik, maar er wordt gewoon niet of nauwelijks over gesproken. Ik vind dat veel zeggen over hoe in Katwijk met bepaalde zaken wordt omgegaan. Er is een soort afstandelijkheid en een zwijgcultuur rondom moeilijke dingen.’
Daarom wilde Wendel dit verhaal boven tafel halen en vertellen, ook al maakt zijn moeder zich in de podcast hardop zorgen of hij dat nou wel moet doen. Wendel: ‘Ze is bang dat ze denken: daar heb je die van Karin weer, die moet het zo nodig hebben over een verhaal dat het hele dorp liever wil vergeten. Ik denk dat ze mij daarvoor wil beschermen. Maar dat zou betekenen dat ik weer ergens niet over mag praten, en dat is precies waar ik met deze podcast tegenin wil gaan.’
Door Roeland Wendel, regie Simon Heijmans (Op zoek naar Marlotte, Brand in het landhuis) en Judith Grobecker.
6 afleveringen, BNNVara, in de gratis NPO Luister-app. Op andere platforms verschijnen wekelijks nieuwe afleveringen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant