De overheid staart zich blind op het wegwerken van problemen; daarop loopt ook het asieldossier vast. Het kan anders, door opvang te koppelen aan wat gemeenschappen vooruithelpt.
Nog geen twee maanden geleden werd tijdens een demonstratie bij een tijdelijke
asielopvang in Loosdrecht brand gesticht, terwijl de bewoners binnen zaten. Het tekent hoe explosief de onvrede over asiel is geworden. Ondertussen lukt het de overheid maar niet om de opvang te regelen: van de 342 gemeenten halen er 250 hun aandeel in de spreidingswet niet.
Asielminister van den Brink grijpt daarom naar hardere middelen: deze week ontbood hij een eerste tiental ‘weigergemeenten’, met de boodschap dat het Rijk ingrijpt als ze niet leveren.
Maar meer druk is precies het verkeerde antwoord. Het voedt alleen maar de weerstand die de minister wil doorbreken. Het kabinet benadert asiel louter in negatieve termen: de stroom moet omlaag, de lasten eerlijk verdeeld, het probleem zo klein mogelijk gemaakt. Is het dan gek dat gemeenten en burgers zich verzetten?
Over de auteur
Suzanne Potjer is bestuurskundige en research fellow bij de Urban Futures Studio (Universiteit Utrecht). Ze doet actieonderzoek naar samenwerking tussen overheid en samenleving.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De asielcrisis legt daarmee een patroon bloot dat het hele openbaar bestuur parten speelt. Het woningtekort moet worden opgelost, de stikstofuitstoot moet omlaag en het zorginfarct moet worden voorkomen: overal draait beleid om het bestrijden van problemen. Maar een probleem dat verdwijnt, levert nog geen toekomst op om naar te verlangen. Mensen zien wat ze kunnen verliezen, maar niet wat er te winnen valt. Een slimme overheid stelt daarom een andere vraag: hoe lossen we dit zo op dat het waarde toevoegt voor mensen en hun omgeving?
Neem de Amsterdamse wijk IJburg. In 2016 kondigde het stadsbestuur aan dat er midden in de wijk een groot wooncomplex zou komen voor jonge statushouders en studenten, op een veldje dat bewoners als speelplek gebruikten. Na protest herzag het bestuur de plannen, dit keer samen met de buurt. Er kwam een kleiner gebouw, met een buurtfunctie die bewoners mede beheren. De rest werd een groene ruimte die voortbouwde op wat de buurt er al deed.
Oss is nog zo’n voorbeeld. De gemeente regelt de opvang niet via het COA, maar via een lokale stichting die bewust inzet op verbinding tussen nieuwkomers en de buurt. De opvang is een open plek waar buurtbewoners aan activiteiten meedoen. Toen na een verdrinking de roep om zwemles voor de kinderen in de opvang ontstond, bleek dat ook Osse gezinnen al lang op een wachtlijst stonden, en werd voor beide groepen tegelijk een oplossing gezocht.
Zulke aanpakken, die de hele gemeenschap iets opleveren, staan haaks op de reflex om opvang vooral ‘weg’ te organiseren – achter hekken, met eigen voorzieningen, zodat niemand er last van heeft. Maar juist die geforceerde scheiding veroorzaakt wrevel. Zonder contact zien mensen sneller het slechte in de ander, en groeit het idee dat nieuwkomers worden voorgetrokken. Het antwoord is niet meer afstand, maar zorgvuldige verwevenheid.
IJburg en Oss zijn nog moedige uitzonderingen, ad hoc ontstaan. Maar uitzonderingen kunnen normaal beleid worden. De Spreidingswet moet de lasten verdelen, maar dat alleen is niet genoeg. Waarom vult minister Van den Brink die wet niet aan met een positief programma dat gemeenten de ruimte en middelen geeft om opvang te koppelen aan investeringen in de betrokken gemeenschappen? Dat klinkt misschien als knuffelbeleid, maar het tegenovergestelde is waar. Het is keihard nodig om uit de spiraal van stilstand en polarisatie te komen.
Dat zo’n aanpak werkt, is elders al bewezen. In het landelijke overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier (2006-2019) werd waterveiligheid van rivieren bewust gekoppeld aan een tweede doel: een mooier landschap voor mens en natuur. Juist die dubbele ambitie zorgde voor bijzondere ingrepen met waarde voor de omgeving. En doordat mensen mochten meedenken over de invulling ontstond draagvlak voor zelfs drastische keuzes, tot het uitkopen van boerderijen aan toe.
De asielcrisis staat niet op zichzelf. Bij bijna elk groot vraagstuk, van energie en klimaat tot ruimte en demografie, blijkt dat de overheid problemen niet van bovenaf kan beheersen. Maar angst voor verlies brengt niemand in beweging. Een slimme overheid bestrijdt niet alleen problemen, maar nodigt mensen uit om mee te bouwen aan een toekomst die lonkt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant