De socialemediaplatforms Facebook en Instagram overtreden met hun verslavende ontwerp Europese wetten, oordeelt de Europese Commissie. Het is een voorlopig besluit in een onderzoek dat in 2024 werd gestart. Het kan leiden tot een miljardenboete voor moederbedrijf Meta.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
Een eindeloze stroom berichten om doorheen te scrollen, video’s die zich automatisch afspelen, opdringerige pushmeldingen en gepersonaliseerde aanbevelingssystemen: steeds meer rechtbanken oordelen dat sociale media met opzet zijn ontworpen om gebruikers verslaafd te maken.
Met psychologische schade als gevolg: een Amerikaanse rechter stelde YouTube en Meta eerder dit jaar aansprakelijk voor de depressie en angstklachten van een instagramgebruiker – zij zou weerloos zijn geweest tegen de slimme ontwerpkeuzes van de techgiganten.
Zulke geluiden klinken nu ook in Europa. Volgens de Europese Commissie overtreedt Meta de zogeheten Digital Services Act door Instagram en Facebook verslavend te hebben gemaakt. Hier moet iets aan veranderen, vindt de Commissie, die bijvoorbeeld voorstelt dat verslavende functies niet standaard zijn ingesteld en dat Instagram en Facebook ingebouwde ‘schermpauzes’ krijgen.
Dat is de ‘voorlopige conclusie’ van een onderzoek dat de Commissie in 2024 begon. De Commissie vermoedde toen dat de Digital Services Act werd geschonden. Die wet verbiedt grote platforms als Instagram, TikTok en X om gebruikers met een ‘manipulatief ontwerp’ langer op de apps te houden. Door het huidige ontwerp van Facebook en Instagram, oordeelt de Commissie, ‘schakelen de hersenen over naar de automatische piloot, wat bijdraagt aan dwangmatig gebruik’.
Dit vormt met name een risico voor ‘minderjarigen en kwetsbare volwassenen’, waar Meta volgens de Commissie onvoldoende rekening mee houdt. Hiervan zou Meta zich bewust zijn. Al in 2020 bleek dat Facebook intern onderzoek naar de psychologische risico’s van de app onder het tapijt veegde. Toen onderzoekers lieten zien dat jonge gebruikers van de app beter in hun vel zaten als ze hem een week meden, werd het onderzoeksproject stopgezet.
Europarlementariër Kim van Sparrentak (PRO), die zich met name richt op techwetgeving, reageert opgewekt op het voorlopige besluit. ‘Historisch dat de Commissie eindelijk een vuist maakt tegen verslavende apps’, zegt ze. ‘Tegen de manipulatieve trucjes van techbedrijven kan geen zelfdiscipline meer op. Europa trekt nu een harde grens: mensen moeten zelf weer de controle krijgen over hun tijd en aandacht.’
Meta krijgt nu de gelegenheid om in verweer te gaan tegen het besluit van de Commissie. In eerdere, vergelijkbare zaken is gebleken dat een besluit als dit vaak uitmondt in een boete. Die kan in theorie oplopen tot 6 procent van de wereldwijde jaarlijkse omzet van Meta, wat een maximale boete van meer dan 10 miljard euro zou opleveren. De hoogste boete die de Commissie Meta ooit heeft opgelegd, was 1,2 miljard euro voor het illegaal overdragen van Europese persoonsgegevens naar de VS.
Meta reageerde niet direct op vragen van de Volkskrant.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant