Na problemen rond de vorige editie is de organisatie van Sonsbeek optimistisch over de toekomst. De tentoonstelling geeft ook hoop, al zijn er genoeg verontrustende beelden te zien.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst.
‘Ik hoef geen tuin, ik deel een park.’ In grote zwarte letters prijkt dit Loesje-motto op een statig huis aan de rand van Park Sonsbeek. Ter gelegenheid van de dertiende editie van Sonsbeek is de vrolijke tekst hier bijna honderd dagen te lezen. De internationale kunsttentoonstelling in Arnhem is terug. Dat was niet vanzelfsprekend: de vorige editie in 2021 mondde uit in interne conflicten die het vertrouwen schaadden.
Artistiek directeur Orlando Maaike Gouwenberg nam in 2023 het roer over en kijkt tijdens de perspreview optimistisch vooruit: ‘In 2049 vindt de negentiende editie plaats, Sonsbeek bestaat dan honderd jaar.’
Dat optimisme lijkt terecht. Samen met curatoren Amira Gad en Christina Li zette Gouwenberg een mooie, ingetogen editie neer, met kunstenaars uit onder meer Nederland, Thailand, Brazilië, Palestina en het Verenigd Koninkrijk. Het zwaartepunt ligt in het park: twaalf van de achttien kunstenaars tonen hun sculpturen en installaties in het groen.
Het thema van deze editie is ‘Herinnering als levende daad’: herinneren als een proces dat voortdurend in beweging is, en dat bepaalt hoe we naar het heden kijken. In het park krijgen met name stemmen die vaak buiten officiële geschiedschrijving vallen de ruimte. Zo legt de kunstenaar Puppies Puppies (1989) haar transitieproces vast in een van de eerste bronzen beelden van een trans vrouw ter wereld. Waar brons vaak machthebbers vereeuwigt, dient het hier als herinnering aan een lichaam in beweging.
Fanja Bouts (1997) en Femke Herregraven (1982) onderzoeken het geheugen van de natuur. Bouts doet dat met vier kleurige glas-in-loodramen over de spanning tussen natuur en het mensgemaakte park. Herregraven gebruikt sensoren die data over het park vertalen naar AI-beelden van een kunstmatig woud, getoond op een drijvend scherm. Omdat de data niet worden opgeslagen, verschijnt elk beeld slechts één keer. Het resultaat is hypnotiserend en verontrustend, een spookachtige herinnering aan een mogelijke toekomst.
Niet alle kunstwerken overtuigen. De Indiase Sahej Rahal (1988) toont drie grote zwarte kunststof figuren. Ze lijken opgetrokken uit modder, teer en olie en weggelopen uit een sciencefictionfilm. De link met het thema is wel erg losjes. Bovendien voelt de keuze voor kunststof sculpturen in het park, in een tijd van alomtegenwoordige microplastics, wat ongelukkig.
Het bloementapijt dat de Belgische kunstenaar Anne-Mie van Kerckhoven (1951) in de binnenstad maakte, opgebouwd uit gekleurde planten in plastic potten, roept eveneens weinig associaties met het thema op.
Een hoogtepunt is het ontroerende En Europa sloeg op de vlucht van de Libanees-Nederlandse Mounira Al Solh (1978). Aan de rand van het park drijft een vrouwfiguur in een schelp op het water. Deze Fenicische prinses Europa draagt een roeispaan, maar houdt ook een koffertje en een mobieltje vast, de enige spullen die veel vluchtelingen van nu bij zich hebben.
Zo koppelt Al Solh eeuwenoude mythen aan het huidige oorlogsgeweld in Libanon en het oorlogsverleden van Arnhem. Ook hier moesten in 1944 duizenden mensen vluchten, met misschien wel eenzelfde koffertje in de hand. Het beeld is daarmee niet alleen een herinnering, maar ook een waarschuwing voor de toekomst: ook ‘Europa’ moet misschien ooit weer vluchten.
Geen vrolijke gedachte. Toch staat deze vrouw er niet bij als slachtoffer. Eerder trots, misschien zelfs hoopvol. Zoals ook deze editie van Sonsbeek hoopvol stemt. Goed dat de tentoonstelling terug is.
Niet te missen
De kunstwerken zijn verspreid over het Park Sonsbeek en de binnenstad. Voor het park heb je ongeveer anderhalf uur nodig, om alles te zien minstens een halve dag. Sla deze locaties in de binnenstad niet over:
Rozet: On Kawara, Pure Consciousness
Cultureel centrum Rozet toont een kleine presentatie van On Kawara (1932-2014), die al deelnam aan Sonsbeek 1971 met het telegram ‘I am still alive’. Nu zijn er foto’s te zien van zijn beroemde datumschilderijen, die de afgelopen maanden in een Arnhemse kleuterklas hingen.
Omstand: Ipeh Nur en Jumana Manna
In kunstruimte Omstand, op ongeveer een half uur lopen van het park, zijn twee sterke presentaties te zien. Ipeh Nur (1993) nodigt bezoekers met een zaklamp uit in een grot vol sprookjesachtige muurschilderingen. Jumana Manna (1987) toont een krachtige installatie van staal en textiel, geïnspireerd op Palestijnse rituelen en vieringen.
Beeldende kunst
★★★☆☆
Park Sonsbeek en andere locaties in Arnhem, t/m 11/10.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant