Goed nieuws en slecht nieuws op de Navo-top in Ankara afgelopen week. Ja, Oekraïne blijft kwetsbaar voor Russische ballistische raketten en de transitie naar een meer Europese alliantie verloopt stroef. Maar de Navo heeft wel weer een horizon, de doemscenario’s van een halfjaar geleden lijken afgewend.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het is een oude truc, maar hij blijft werken. ‘De wegen in Turkije zijn geweldig’, zei de Amerikaanse president Donald Trump in Ankara. Het klopt, zeker voor de wegen waarover Trump reed, want die waren vooraf opnieuw geasfalteerd.
Op andere fronten bleek Trump minder makkelijk te plezieren, maar zijn uithalen over Groenland, Spanje en andere bondgenoten werden gesmoord tijdens de Navo-vergadering. Leider na leider bejubelde Trumps rol in de transformatie van de alliantie. Tot tevredenheid van Trump: ‘Er was zoveel liefde in de zaal.’
Belangrijker is Trumps draai inzake Oekraïne, die leidde tot een opvallend positieve ontmoeting in Ankara tussen Trump en president Volodymyr Zelensky, een scherp contrast met de vernedering die de Oekraïense president vorig jaar onderging in het Witte Huis. Trump: ‘Het is moeilijk te geloven, maar ik denk dat we sindsdien een heel goede relatie hebben ontwikkeld.’
Het goede nieuws was dat Oekraïne in licentie Amerikaanse Pac-3-raketten mag gaan bouwen, al kan dat in de praktijk nog wel jaren op zich laten wachten. Het slechte nieuws: de VS kunnen niet meer dan ‘enkele’ raketten leveren uit eigen voorraad, de rest ‘hebben we nodig voor onze eigen verdediging.’
Zo lijkt Oekraïne gedoemd – ondanks eigen pogingen om met Duitsland een simpele variant van het Patriot-luchtafweersysteem te bouwen – ook komende winter zeer kwetsbaar te blijven voor de vele ballistische raketten die Rusland afvuurt.
Oekraïne doet het nu beter, maar in The Telegraph waarschuwt generaal Valerij Zaloezjny, de vorige commandant van de Oekraïense strijdkrachten, dat Rusland nog altijd over meer rekruten en industriële capaciteit beschikt, en dat het Oekraïne economisch, militair en psychologisch wil uitputten. De uitkomst van die uitputtingsslag laat zich nog altijd niet voorspellen.
Zaloezjny is ook kritisch over het aanpassingsvermogen van de Navo, een organisatie die hij beticht van een ‘verouderde strategische cultuur, gericht op het vermijden van escalatie’. Volgens de generaal dreigt de alliantie ‘achter te blijven bij de realiteit van moderne conflicten’.
Zelf zijn de bondgenoten daar een stuk optimistischer over, bleek in Ankara: volgens premier Rob Jetten heeft Europa het afgelopen jaar al laten zien dat het zichzelf kan verdedigen.
Trumps draai richting Oekraïne ging gepaard met het uitspreken van openlijke steun voor de Oekraïense campagne om doelen diep in Rusland te treffen, iets waar zijn voorganger Joe Biden zeer beducht voor was. ‘Het is een escalatie, maar een die zou kunnen helpen om het einde van de oorlog te bereiken’, zei Trump. Het is aannemelijk dat die aanvallen mede mogelijk zijn gemaakt door de hulp van de Amerikaanse inlichtingendiensten.
Samen met de krachtige herbevestiging, ook door de VS, van de wederzijdse bijstandsverplichting in de Navo en de belofte van blijvende steun aan Oekraïne, leverde de top uiteindelijk toch op wat Europese leiders en Canada wilden: een signaal aan Vladimir Poetin dat hij, ondanks Trump, de bondgenoten niet uit elkaar kan spelen en dat de militaire steun aan Oekraïne eerder toe- dan afneemt.
Groenland keerde deze week terug als politieke splijtzwam tussen de VS en alle andere bondgenoten. Het Amerikaanse standpunt hierover is ‘pijnlijk duidelijk’, zei de Deense premier Mette Frederiksen in Ankara. Maandenlange bilaterale gesprekken hebben daar weinig aan veranderd. Op de terugweg naar Washington herhaalde Trump dat bij een toekomstig besluit over de Amerikaanse troepen in Europa ‘veel afhangt’ van de opstelling van bondgenoten inzake Groenland en Iran.
Maar Trumps onderhandelingsmethode, met het mes op tafel, begint aan kracht te verliezen. Die leidt niet langer tot paniek, maar eerder tot meer Europese standvastigheid en eensgezindheid. De ervaring leert dat Trumps intimidatie vaak blufpoker is. Daarnaast is het besef gegroeid dat de VS niet zonder Canada en Europa kunnen. De afhankelijkheid is wederzijds.
Toen de Groenland-crisis uitbrak, was er paniek en vrees voor een echte breuk. Een half jaar en een oorlog tegen Iran later is het beeld anders. De vertrouwensbreuk was echt en voor velen blijvend, maar in plaats van uiteen te vallen verandert de alliantie in een meer Europese Navo. Dat was een Amerikaanse eis, maar inmiddels óók een Canadees en Europees doel.
Misschien waren de Groenland-crisis en de Iran-oorlog de wegbereiders voor een politieke emancipatie die zich heeft voltrokken onder bondgenoten. Naast de militaire transformatie die vorig jaar op de top in Den Haag is afgesproken: meer politiek én militair zelfbewustzijn, met Europa en Canada die in een ruigere wereld vasthouden aan de geldende internationale spelregels. Trumps radicale verwerping ervan helpt Canada en Europa zichzelf beter te definiëren.
Ondertussen is er nog geen spoorboekje om op ordentelijke manier bij die meer Europese Navo uit te komen. Telkens worden bondgenoten overvallen door de wijze waarop Amerikaanse reducties naar buiten komen. Minister van Defensie Dilan Yesilgöz erkent dat ‘de strakke planning’ die Canada en Europese bondgenoten willen voor het overnemen van taken door Europa er ‘nog niet is’.
Dat kan tot echte gaten in de afschrikking en de defensie leiden, net in een periode dat Poetin zou kunnen kiezen voor verdere escalatie, ook buiten Oekraïne. Maar de Navo heeft tenminste wel weer een horizon, terwijl ze een half jaar geleden nog in een diepe afgrond keek.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant