Schrijver Marijke Schermer krijgt de huissleutel en het vertrouwen van een onbekende. Op basis van wat ze ziet, vormt ze zich een beeld van de bewoner. Wie doemt er op uit de onbekende wereld die zij aantreft? Deze week: bij Iga thuis.
Om te beginnen is Iga behoorlijk goed verstopt. Zonder instructies is haar appartement niet te vinden. In plaats van aan de straat waar het adres is, moet je in een andere straat zijn, tussen twee huizen door, door een hek, en daar staat een gebouw, in een heel andere stijl dan de huizen aan die straat. Er zijn veel deuren. Voor haar deur op de eerste verdieping ligt een regenboogmat. Erachter ligt het landschap waar Iga thuis is. Licht, en doodstil, geen geluid van buiten of van buren dringt door in de uren die ik er doorbreng.
In de mail die Iga me stuurde, schreef ze dat ze getroffen was door de vraag in mijn stuk: bestaat u nog? Ze vraagt zich af of ik haar zal kunnen vinden of dat ik een ontglipt leven zal ervaren. Ik denk aan het citaat van de Amerikaanse psychiater Donald Winnicott: ‘It’s a joy to be hidden but a disaster not to be found.’
Het is een tweekamerappartement, met ramen aan twee kanten, keuken en woonkamer ineen, een slaapkamer en een badkamer. De muren wit. Kleur komt van de boeken in huis en van de keukenkastjes die van rand tot rand met ansichten zijn beplakt. Ondanks een paar kleren over een keukenstoel en een onopgemaakt bed zie je meteen dat hier iemand woont die ordelijk is. Het is uitermate schoon, ook in en op de kasten en onder het bed ligt geen stof.
Spullen zijn precies gerangschikt, de keukenkasten netjes, op de tafel liggen lijstjes in een precies klein handschrift zonder zwierige uitschieters. Eén van eten, boodschappen per dag, een van klussen, doorgestreept wat is gebeurd. Er ligt ook een agenda. Iga heeft haar leeftijd niet vermeld. Ik schat haar ouder dan dat ik later weet, als ik haar paspoort ben tegengekomen.
Ze werd bijna 31 jaar geleden geboren in een dorp in de buurt van Arnhem, ze heeft een zus en een broer en een vader met een vader uit een ander land. Een kwart van die afkomst zit in haar. Ze is in meerdere opzichten begaafd. In haar tienerjaren deed ze aan topsport. Hoewel dat regelmatig leidde tot schooluitval heeft het haar resultaten niet beïnvloed, ze deed de havo zonder vertraging en haalde goede cijfers.
Naast haar sportieve talent heeft ze kunstzinnige aanleg. Dat zie je aan van alles in dit huis, aan de collageachtige verzamelingen, ook de manier waarop ze ordent getuigt van esthetische uitgesprokenheid. Ze heeft de kunstacademie gedaan. Ik vind een document dat heel precies ruimtes beschrijft, veel preciezer dan ik haar ruimtes hier beschrijf. Het is denk ik een opdracht geweest, een schrijfopdracht.
Ik realiseer me dat ik van doen heb met een schrijver, en dat zijn mensen die hun geheimen verpakken in fictie, of die geheimen verzinnen voor personages die ze zelf niet zijn. De kans bestaat ineens dat ik de vergissing bega hier dingen door elkaar te halen. Zijn de lijsten die ik vind opsommingen voor en van zichzelf of research voor een personage?
Ik denk toch het eerste, dit is zij, ik begin haar een beetje te kennen, Iga zelf is het die opschrijft welke eetgewoontes ze waarneemt bij een etagegenoot, seksistische puzzelwoorden onder elkaar zet, een lijst maakt van de dingen die ze steelt, de plekken opsomt waarvandaan ze wc-papier heeft meegenomen, de momenten dat ze zich bedrogen voelde, maar ook een lijstje van de kleine dingen die gelukkig maken. Zij is het die dertig (!) vijgensoorten met een mooie naam opschrijft. Aan de sleutelbos die ik uit de bloempot van een buur vandaan haalde, hing ook een vijg. Ze houdt van vijgen.
Op het briefje dat Iga voor me achterliet op tafel en waarin ze me welkom heette, stond dat ze zelden bezoek ontvangt, en dat ze graag alleen is in haar huis. Nu vind ik dit in een doosje uit een krant geknipt: ‘Als iemand bij u langs wil komen zegt u: ik spreek liever ergens anders want mijn huis is ongeschikt voor het ontvangen van gasten. Als u het nog duidelijker wil formuleren zegt u: mijn persoonlijkheid is trouwens ook ongeschikt om bezoek te ontvangen. Mensen die onverwacht aanbellen kunt u gewoon heenzenden.’
Iga is dus graag alleen, haar persoonlijkheid is ongeschikt voor huisbezoek. Er zijn vakanties met anderen en sociale afspraken in haar agenda. Ze gaat veel naar de film, wekelijks. Doet ze dat met iemand of met verschillende anderen? Ik zie hier in huis geen tekenen van hechte vriendschappen of romantische verbindingen, maar misschien spelen die dingen buitenshuis? Of digitaal.
Ik klap haar laptop open, maar die is met een wachtwoord beveiligd. Ze is 30, haar vrienden zullen haar geen handgeschreven post sturen en foto’s zitten in de cloud. Appt ze over wat ze doet, denkt, ziet en meemaakt?
Als er een liefde is, of ooit geweest, is het een liefde met een vrouw, denk ik. Waarom? Door de afbeeldingen boven haar bed misschien, zwart-wit, een tekening van twee naakte vrouwen in omhelzing, een foto van een drijvende Ophelia, een naakte vrouw van Richter die de trap afdaalt (misschien speelt mee dat ik diezelfde afbeelding laatst in het huis van lesbische vriendinnen zag).
Ze is vandaag naar haar werk, mailde ze me, maar ik kan niet vinden wat ze doet; ik heb een vrijwilligerswerkovereenkomst gezien en een Wajong-uitkering getraceerd. Heeft ze een atelier buiten haar huis? Nee, dat denk ik niet, hier in huis speelt het zich af.
Als ik dieper graaf, haar weekritme probeer te reconstrueren uit haar agenda, in dozen en mappen in de klerenkast zoek en in de boekenkast begin te grasduinen, zie wat ze heeft onderstreept in het boek Traumasporen van Bessel van der Kolk; als ik zonder gêne archiefstukken, foto’s en brieven en medische gegevens tot me neem, begin ik verder na te denken over die ordening die ik hier heb aangetroffen.
Is het een opgeruimd persoon of het gareel voor een neiging tot ontsporing? Omdat ik zelf niet erg netjes ben, ben ik geïnteresseerd in opgeruimdheid. Hoe doen ze dat: mijn zus, mijn buurvrouw, sommige van mijn beste vrienden, Iga. Mijn verweer voor de rommel is altijd dat een gestructureerde geest chaos om zich heen kan hebben. Soms is het omgekeerde waar. Zou Iga die lijstjes en overzichten, die gestructureerde aanpak, die dagelijkse kruiswoordpuzzel gebruiken als schild tegen demonen?
Deze theorie krijgt voeding door de dingen die ik lees, en door de bewijzen die ik vind van andere manieren waarop ze haar angsten bezweert, chemisch, therapeutisch en met briefjes, ook briefjes voor als ze dood is – bedoeld of per ongeluk.
Iga lijkt me iemand die worstelt met zichzelf, haar zelfbeeld, haar plek in de wereld. Ze vindt het moeilijk hulp te vragen, dat idee geeft mist in haar hoofd, maar soms lukt het. Ze verstopt zich niet helemaal, en niet voor iedereen. Ook mij heeft ze hier toegelaten.
Hoewel de kans bestaat dat ik er vreselijk naast zit, heb ik het gevoel gekregen dicht bij haar te zijn. Bij een bijzonder iemand: intelligent, eigenzinnig, een observator, een perfectionist. Ze heeft pijn, ze hongert. Als ze een Griekse god was, was ze Poseidon. Ze is gelukkig vatbaar voor kleine dingen die gelukkig maken: een nieuwe uitloper aan een plant, een knikker vangen in een gleuf van je schoenzool.
Op verzoek van de geportretteerde is Iga een gefingeerde naam. Haar naam is bij de redactie bekend. Enkele details zijn aangepast vanwege de herleidbaarheid ervan.
Marijke Schermer liet haar roman In het oog achter. ‘Ik stuurde Glyph van Ali Smith na, omdat Smith gedenkwaardige personages schept, een prachtig spel met fantasie en werkelijkheid speelt en, terwijl ze een verhaal vertelt, ook over verhalen vertellen schrijft. Het is zowel onthecht als geworteld in het hier en nu. Net zoiets als Iga.’
Reactie van Iga: ‘Marijkes bezoek droeg ik de dagen erna bij me. Je huis krijgt een geheel nieuwe dimensie door de ogen van een vreemde. Ik denk dat Marijke me niet zozeer gevonden heeft. Wel heeft ze, door in mijn huis te zijn, erover te schrijven, laten weten dat ik er ben. Door haar stuk besta ik. Dat is zowel confronterend als waardevol.’
Meer magazine
Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant