Terwijl Iran, de VS en hun bondgenoten elkaar deze week bestookten met bommen, bleef de wapenstilstand formeel overeind. Wat zijn moderne bestanden nog waard, als men het vuren niet staakt tijdens een staakt-het-vuren?
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Hoe ziet een woordenboekdefinitie van een staakt-het-vuren er anno 2026 uit? Met het oog op de zware beschietingen tussen Iran en de VS van deze week valt zo’n definitie nauwelijks nog te geven. Het Iraanse regime schoot dinsdag op tankers in de Straat van Hormuz, Amerika antwoordde met dik 170 bombardementen, vier landen in de regio (Jordanië, Qatar, Koeweit, Bahrein) belandden in de Iraanse vuurlinie en toch, met alle mitsen en maren, geldt het vuren als ‘gestaakt’. Brouw daar maar eens een lemma van in de Van Dale.
Moderne bestandsakkoorden, is de voor de hand liggende conclusie, zijn een bovengemiddeld brede paraplu. Alles past eronder. Of, in een wat minder hoopvolle variant: zelden waren akkoorden op papier zo weinig waard. De Amerikaanse president Donald Trump kon deze week de raamovereenkomst met Iran doodverklaren (‘I think it’s over’), om er in dezelfde minuut aan toe te voegen dat hij geen enkele belemmering zag om door te onderhandelen.
Dat recept klinkt bekend voor de inwoners van Gaza en Zuid-Libanon. Alleen al in Gaza heeft het Israëlische leger ruim 1.080 Palestijnen gedood sinds het begin van Trumps bejubelde staakt-het-vuren (‘een nieuw Midden-Oosten’) in oktober. Ondanks een bestand dus, of juist dankzij, zoals de Palestijnse analist Thabet Al-Amour concludeerde. Het bestand biedt Israël ‘politieke dekking’, zei hij tegen nieuwssite +972 Magazine, terwijl de genocidale oorlog doorgaat, zij het in een lager tempo.
In een notendop is dat hoe bestandsteksten à la Trump eruitzien: grote woorden, weinig details. Kort na het aannemen van het zogeheten memorandum van overeenstemming (MOU) tussen Iran en de VS waarschuwden deskundigen al voor de ondraaglijke ambiguïteiten. Op de passage over de Straat van Hormuz kon iedereen zijn eigen interpretatie plakken. De Straat gaat open, zeiden de Amerikanen, daar gaan de Iraniërs voor zorgen. Precies, antwoordden de Iraniërs, open op onze voorwaarden. Schepen die zich niet bij ons melden, riskeren een bom op hun dek.
Met drones en bommencampagnes proberen beide partijen nu hun interpretatie van de MOU over de streep te trekken. Ze gebruiken de vrede om alsnog de oorlog te winnen. Hormuz trekt de aandacht, maar in feite is de situatie in Zuid-Libanon identiek: ook daarover werd een afspraak gemaakt in de MOU, en ook die staat op losse schroeven, sinds Israël en Libanon na Amerikaanse bemiddeling een apart akkoord sloten. Die deal geeft Israël de vrijheid Zuid-Libanon te blijven bezetten, zolang Hezbollah daar niet ontwapend is.
In Washington leidt dit momenteel tot de schizofrene situatie dat de ene minister, Marco Rubio (buitenlandse zaken), de door hem voorgekookte deal tussen Israël en Libanon uitvent als een groot succes, terwijl zijn collega en veronderstelde concurrent voor Trumps opvolging, vicepresident JD Vance, in de kamer ernaast de boer opgaat met een tekst, de MOU, die aangaande Libanon precies het tegenovergestelde beweert (Libanon behoudt ‘territoriale soevereiniteit’).
Anything goes, om met de woorden van de Amerikaanse songwriter Cole Porter te spreken.
Aan Iraanse zijde versterken deze tegenstrijdigheden dat Trump niet te vertrouwen is. Kijk, zegt men, hij probeert ons oorlogsdividend stilletjes af te pakken. Het kamp in Teheran dat de nek uitsteekt voor de onderhandelingen, staat daardoor onder groeiende druk. President Masoud Pezeshkian en minister Abbas Aragchi (buitenlandse zaken), twee gezichten van dat gematigde kamp, werden tijdens de rouwplechtigheden voor de gedode opperste leider Ali Khamenei uitgejouwd. Een steen vloog door de lucht. ‘Dood aan de verzoener’, beet iemand de president toe.
Dat Iran en Amerika toch verder lijken te willen praten, heeft te maken met het gebrek aan werkbare alternatieven en is eerder ‘ondanks de tekst’ van de MOU dan dankzij. Dat laatste was althans de diagnose van oud-topdiplomaat Robert Malley in een panel van Drop Site News. Malley was een van de architecten van de Iran-deal (2015) uit het presidentschap van Barack Obama. Trump zette dat akkoord in 2018 bij het grofvuil, maar mag zich nu gelukkig prijzen als hij met zijn eventuele akkoord in de buurt komt.
In een ander interview koppelde Malley de huidige situatie aan de tanende Amerikaanse invloed op het wereldtoneel. ‘Deze oorlog begint de grenzen van de Amerikaanse macht en de hele ideologische orde die de Verenigde Staten hebben geprobeerd op te bouwen, echt bloot te leggen.’ Iedere scheepskapitein die knarsetandend tol betaalt aan de Iraanse Revolutionaire Garde illustreert ongewild die neergang.
In de coulissen proberen de twee belangrijkste onderhandelaars, Qatar en Pakistan, de partijen intussen weer bij elkaar te krijgen. Een van de belangrijkste hordes ligt vermoedelijk aan Iraanse kant. Het regime waant zich de absolute winnaar, en meent de voorwaarden te kunnen dicteren, met name in de Straat van Hormuz. ‘Of we houden vast aan de zeestraat’, sprak een adviseur van een Iraanse onderhandelaar op de staats-tv, ‘of we sterven ervoor als martelaren.’
Het riekt naar enige overmoed. Geen van de landen om Iran heen, Oman voorop, wil mee in een tolsysteem, terwijl diezelfde Golfstaten op termijn nodig zullen zijn voor Irans economische herstel. De meeste voorwaarden uit de MOU waren overwinningen voor Teheran, maar het regime heeft ze nog niet te gelde kunnen maken. Sterker, Trump zette dinsdag een streep door Amerika’s tijdelijke vergunning voor Irans olie-export en zinspeelde op een nieuwe maritieme blokkade. Ziedaar een ander aspect van vaag geformuleerde akkoorden: de winnaar van gisteren kan morgen toch een verliezer blijken.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant