De regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, Mariëtte Hamer, wil onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag en sociale veiligheid in organisaties onderbrengen bij de beveiligingsbranche. Dat gaat de veiligheid in organisaties niet bevorderen.
Mariëtte Hamer trad vier jaar geleden aan als onafhankelijke regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, na recente spraakmakende incidenten. Doel van deze onafhankelijke functie was om grip te krijgen op signalen en meldingen binnen de publieke sector en tot een aanpak en herstel van vertrouwen te komen. In 2024 bracht haar team de handreiking cultuurverandering op de werkvloer uit en in anderhalve maand geleden verscheen haar advies over het doen van onderzoek naar (seksueel) grensoverschrijdend gedrag.
Dat advies perst het complexe vraagstuk van omgangsvormen en sociale veiligheid in organisaties in een erg eenzijdig juridisch-procedureel keurslijf. Het criterium van herleidbaarheid tot vermeende daders wordt leidend bij en maatgevend voor onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag. Dat is problematisch, omdat ongewenst gedrag zich tussen mensen in specifieke situaties afspeelt, van kwaad tot erger gaat en vaak moeilijk te bewijzen valt omdat het buiten het zicht van anderen plaatsvindt. Is het gedrag wel zichtbaar, dan is het meestal onbespreekbaar en houden mensen zich stil.
Over de auteurs
Robbert Masselink is zelfstandig organisatieadviseur en onderzoeker sociale veiligheid. Peter de Waal is advocaat.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zo ontwikkelen mensen in alledaagse werkrelaties gezonde en ongezonde omgangsvormen die voor hen normaal zijn geworden. Vaak zijn buitenstaanders nodig, zoals een nieuwe collega, om het ongewenste gedrag op te merken. We hebben deze normaliseringstendens opgetekend uit de vele verhalen van medewerkers in de zorgsector, het onderwijs en de mediabranche. Collega’s worden daders doordat ogenschijnlijk onschuldig gedrag, zoals een grap of een terloopse aanraking, niet wordt gecorrigeerd en na verloop van tijd uitmondt in ernstiger vormen. Herleidbaarheid is niet het juiste criterium in een samenleving waarin omgangsvormen en normen sterk aan het schuiven zijn. De gevoelens van ongemak en onzekerheid bij leidinggevenden en medewerkers hoeven niet verder te worden gevoed door te dreigen met het beklaagdenbankje.
Het advies verknoopt cultuuronderzoek naar sociale onveiligheid met persoonsgericht onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag, terwijl dit twee verschillende vormen van onderzoek zijn. De verknoping maakt de subjectieve ervaringen van melders ondergeschikt aan waarheidsvinding, waarbij die laatste een onweerlegbaar causaal verband moet opleveren tussen dader, gedrag en slachtoffer. Het is alsof je de spreekwoordelijke bewijslast om de schuldige van een verkeersongeval te vinden leidend maakt voor het beoordelen van de algehele verkeersveiligheid van de rotonde waar het ongeval heeft plaatsgevonden. Appels en peren worden zo op een hoop gegooid.
Onderzoekers die cultuuronderzoek doen, doen veel meer dan het leggen van oorzakelijke verbanden en het aanwijzen van daders. Ze stimuleren bijvoorbeeld reflectie bij betrokkenen, vormen een uitlaatklep voor hun verhalen en emoties, verbinden individuele verhalen tot discoursen en bemiddelen tussen de vele versies van de realiteit die worden opgetekend. Sociale wetenschappers, psychologen, mediators en organisatieadviseurs zijn de aangewezen professionals om deze onderzoeken uit te voeren. Zodat recht wordt gedaan aan de complexiteit en pluriformiteit van dit type onderzoek.
Het is verontrustend dat de regeringscommissaris een gendersensitief vraagstuk als (seksueel) grensoverschrijdend gedrag wil onderbrengen bij de beveiligingsbranche. Een sector die zich kenmerkt door een sterk masculien karakter en waarin onderzoekers over een recherchevergunning moeten beschikken om onderzoek te mogen doen. Onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag wordt straks gelijkgeschakeld met onderzoek naar corruptie en fraude in organisaties en voorbehouden aan deze selecte groep onderzoekers. Het is zeer de vraag of deze criminalisering van omgangsgedrag de veiligheid op de werkvloer gaat versterken.
We geloven niet dat je sociale veiligheid verbetert en grensoverschrijdend gedrag terugdringt door deze vorm van brancheregulering. De inspanningen om te komen tot certificering en protocollering van onderzoek kunnen veel beter worden besteed aan het aanpakken van de oorzaken van grensoverschrijdend gedrag, zoals structurele machtsverschillen, hoge werkdruk en afwezig management. Niet door het onderzoek daarnaar achter een muur van particuliere onderzoekers te stoppen, want daarvan worden medewerkers alleen maar angstig en onzeker. Wel door meldingen veel serieuzer te nemen, het gesprek over goede omgangsvormen te stimuleren en echt werk te maken van een veilige werkomgeving. Opdat werkgevers hun wettelijke zorgplicht eindelijk gaan waarmaken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant