Na zes weken openbare verhoren gaat de corona-enquête de zomerstop in. Het rapport laat nog even op zich wachten, maar toch zijn er al conclusies te trekken. Zo had vrijwel iedereen buikpijn van de avondklok, en zijn er nog drie andere opvallende zaken.
De doos tissues moest er meermaals aan te pas komen tijdens het verhoor van oud-justitieminister Ferd Grapperhaus. Het was immers zijn handtekening die onder de "vermaledijde" maatregel stond en Grapperhaus wilde zichtbaar laten merken hoe erg hij daarmee zit.
En hij was niet de enige. De avondklok ging op 23 januari 2021 in en duurde uiteindelijk drie maanden. Daar kwam veel buikpijn bij kijken, blijkt uit de verhoren. Burgemeester Jack Mikkers noemde het zelfs "het moeilijkste besluit" dat hij en zijn medeburgemeesters moesten nemen in het Veiligheidsberaad.
Toch voelden de ondervraagden dat ze wel moesten instemmen: de besmettelijkere Britse variant van het coronavirus lag op de loer. Op basis van cijfers uit het buitenland schatte het Outbreak Management Team (OMT) in dat zo'n avondklok wel effect zou kunnen hebben. Maar of het ook móést, je perkt immers iemands grondrechten in, dat was een politiek besluit, wilde OMT-baas Jaap van Dissel benadrukken.
Maar de betrokkenen vonden juist dat ze geen keuze hadden. "Er was epidemiologisch geen ruimte", herinnerde oud-premier Mark Rutte zich. En dus kwam de avondklok er toch, al was op dat moment niet goed duidelijk wat het precieze effect zou zijn op de verspreiding van het virus. En dat is het nog steeds niet.
Is de avondklok een fout besluit geweest? Over dat proces zal de commissie een oordeel vellen. Grapperhaus stelde voorzichtig dat het met de kennis van toen waarschijnlijk het juiste besluit was, maar tegelijkertijd had de oud-minister "echt wel tien rondjes" gelopen als hij had geweten dat de avondklok zó lang zou duren.
Door die avondklok en alle andere coronabesluiten liep een heel duidelijke rode lijn: de situatie in de ziekenhuizen en op de intensive care. Alle coronamaatregelen waren erop gericht dat de ziekenhuizen niet zouden overlopen.
Hoewel begrijpelijk, moest dat wel anders, klonk vaak in de enquêtezaal. Het werd steeds duidelijker hoe groot het effect van de coronamaatregelen was op onder anderen scholieren, studenten en verpleeghuisbewoners. Corona was óók een sociale crisis, zei burgemeester en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls tijdens zijn verhoor.
Het advies van het OMT richtte zich vooral op de medische invalshoek en was daarmee te beperkt, vonden de getuigen. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema benadrukte bijvoorbeeld dat ook gedragswetenschappers hierbij betrokken hadden moeten worden. Zo had het kabinet de belangenafweging tussen gezondheid en andere grondrechten beter kunnen maken.
Grapperhaus zei het al: met de kennis van toen dacht hij het juiste besluit te nemen over de avondklok. En met de kennis van nu is het makkelijk oordelen over de besluiten van toen, benadrukten meerdere ondervraagden.
Want ja, achteraf gezien had vanuit virologisch oogpunt beter een streep kunnen worden gehaald door grootschalige carnavalsfeesten in het vroege voorjaar van 2020, beaamde viroloog en OMT-lid Marion Koopmans. Maar waarop had je zo'n ingrijpend besluit dan moeten baseren, vroeg de viroloog zich hardop af. Veel informatie was er toen immers nog niet.
"Helemaal aan het begin was iedereen in paniek en bang, hè. We wisten niet wat over ons heen kwam", zei Mona Keijzer, de oud-staatssecretaris die werd ontslagen na haar kritiek op het coronabeleid. Toenmalig zorgminister Hugo de Jonge waarschuwde de commissie vrijdag ook voor hindsight bias. "Om te begrijpen wat er is gebeurd, moet je eigenlijk begrijpen wat er had kunnen gebeuren als we anders hadden besloten."
Toch ontslaat de onzekerheid in coronatijd de betrokkenen niet van reflectie op het eigen handelen, en dat is ook waar deze commissie zich vooral op richt.
Want de vraag wie verantwoordelijk is voor de gemaakte fouten ligt in deze enquête niet zozeer op tafel.
De Kamer zet een parlementaire enquête in voor waarheidsvinding, waarbij mensen kunnen denken aan het aanwijzen van een schuldige en boetedoening. Dat gebeurt soms ook: zo stapte het hele kabinet-Rutte III op na de parlementaire enquête naar het toeslagenschandaal.
Maar de coronacommissie richt zich vooral op de vraag: wat kan er beter tijdens een toekomstige pandemie? Dat is ook de opdracht die zij vanuit de Tweede Kamer heeft gekregen.
Met zes verhoorweken achter de rug heeft de vijfkoppige commissie al flink wat munitie verzameld om die lessen op papier te zetten. Maar echt baanbrekend nieuws is daarbij nog niet naar buiten gekomen. Tegelijkertijd heeft de commissie ook ruim een miljoen pagina's aan documenten verzameld en zijn er 89 besloten voorgesprekken gevoerd, waar wij toeschouwers slechts flarden van zien terugkomen tijdens de openbare verhoren.
Wat er uiteindelijk in het rapport (dat begin volgend jaar af is) terechtkomt, is dus nog gissen. Maar eerst houdt de commissie een korte zomerstop. Op 24 augustus gaan de openbare verhoren weer verder.
Source: Nu.nl algemeen