Veel ouders geven hun kinderen graag een gps-horloge (of een airtag)
om het te kunnen volgen. Handig op de camping misschien, maar is het opvoedkundig ook een goed idee?
‘Liefje, ik zie dat je nog op het speelveld bent, kom je thuis om te eten?’ Op de camping is het zoeken naar kinderen die de tijd zijn vergeten verleden tijd. Steeds vaker dragen zij een gps-horloge of een airtag om live meekijken mogelijk te maken. Hoewel exacte cijfers ontbreken, bleek in 2021 uit peilingen van het Safer Internet Centre dat een op de vijf ouders hun kind actief volgt via gps-systemen. Dat lijkt sindsdien alleen maar toegenomen. ‘Op scholen of op de camping lijkt dit het nieuwe normaal’, zegt Freek Zwanenberg, directeur van Bureau Jeugd & Media.
‘We zijn er gewend aan geraakt om alles te monitoren’, stelt opvoedingsfilosoof Femke Takes van de Radboud Universiteit. ‘Maar een kind is geen gechipte kat, koffer of bos sleutels. We moeten hierover het gesprek met elkaar aangaan: wat zijn de gevolgen als we deze trackingmentaliteit loslaten op onze eigen kinderen?’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Nu gebundeld in een boek: Beter Leven: lifehacks volgens de wetenschap.
Volgens Zeina Bassa, consultant kinderveiligheid bij VeiligheidNL, kiezen ouders vaak vanuit goede intenties voor deze technologie. ‘Ze denken hiermee hun kind extra veiligheid te bieden.’ Toch is dit volgens haar schijnveiligheid. ‘Een tracker voorkomt geen gevaar. Als een kind in het water valt, ben je simpelweg te laat. Bij VeiligheidNL draait veilig opgroeien om beschermen én versterken. Kinderen moeten de kans krijgen om vaardigheden te ontwikkelen waarmee zij zichzelf veilig leren houden. Zo'n apparaatje leert een kind niet wat het moet doen als het verdwaald is, of hoe het gevaar herkent.’
Bovendien is het een schending van de privacy van het kind als jij als ouder elke keer op die app gaat kijken waar je kind uithangt, zegt Takes. Kinderen hebben daar recht op volgens het VN-kinderrechtenverdrag. En dit hebben ze ook nodig, zegt Martin van Rooijen, pedagoog en onderzoeker risicovol spelen: ‘Kinderen hebben het nodig om zich onbespied te wanen, te ontdekken, dingen stiekem te doen. Als ze een tracker dragen, voelen ze hun vrijheid niet meer en gaan ze zich anders gedragen. Zo belemmeren we de natuurlijke behoefte om grenzen te verkennen. Ze voelen dat ze nog aan hun ouders vastzitten.’
Het geven van een tracker is volgens Takes kenmerkend voor de huidige neiging om elk risico uit te sluiten. ‘Ouders ervaren vaak sociale druk.. Als je je kinderen te veel vrijlaat, word je door de omgeving al snel met een scheef oog aangekeken.’
Dit leidt tot de overbeschermingsparadox. ‘Hoe meer we kinderen overbeschermen, hoe groter de kans wordt dat het echt fout gaat’, stelt Van Rooijen. ‘De angst om fouten te maken leidt bij ouders tot overmatige controle, waardoor kinderen juist passiever worden. Als je alleen maar hoeft te reageren op het moment dat er een tracker-belletje gaat, hoef je zelf niet meer na te denken over wanneer het bijvoorbeeld donker wordt.’
Het kind leert zo niet voor zichzelf te zorgen, terwijl de zogenoemde risicocompetentie – het inzicht om zelf risico’s in te schatten – juist versterkt moet worden door te ervaren. Van Rooijen: ‘Met trackers creëren we een jeugd die niet krachtig en niet weerbaar is. Bovendien ontnemen we ze de mooiste ervaringen. Denk zelf eens na over je beste jeugdherinneringen. Die vonden bijna altijd plaats als er geen volwassene in de buurt was.’
Een tracker is het ultieme voorbeeld van helikopterouder-gedrag, stelt Zwanenberg. ‘Ouders stralen ermee uit dat ze hun kinderen niet los durven laten omdat de fysieke buitenwereld niet te vertrouwen is.’ Aan de andere kant laten veel ouders hun kinderen online vaak volledig los. ‘Daar hebben we geen idee wat ze uitspoken. Terwijl het riskanter is als je kind zonder toezicht Roblox zit te spelen dan dat het alleen naar het park gaat.’
Bovendien waarschuwt hij voor vroege conditionering: ‘Als je als kind opgroeit met het idee dat je ouders altijd weten waar je bent, zul je dat normaal vinden. De normalisering van het volgen gebeurt tegenwoordig eerst door de ouders, en pas daarna door leeftijdsgenoten op apps zoals Snapchat.’
Zwanenberg ziet slechts een rol voor het gps-horloge als noodlijn, mits hier helder over gecommuniceerd wordt: ‘Maak goede afspraken vooraf: ik kijk niet waar je bent, ik vertrouw je, maar in een noodgeval kunnen we elkaar bereiken.’ Volgens Zwanenberg ligt de sleutel bij een verschuiving van de ouderlijke prioriteiten: ‘Vertrouwen en weerbaarheid moet in de opvoeding voorgaan op de angst voor onveiligheid. Je moet een kind leren om hulp te vragen als het bijvoorbeeld een lekke band heeft, of hoe het zelfstandig de weg terugvindt.’
Hoe pak je het dan aan deze zomer op de camping? Bassa adviseert: ‘Maak van een nieuwe omgeving een actieve oefentijd. Loop de eerste keer samen de route naar de ijssalon. Als je merkt dat je kind het aankan, laat het dan de volgende keer alleen gaan. Spreek vaste herkenningspunten af en stel open vragen: wat zou jij doen als je ons kwijtraakt?’ Ja, dat is meer werk dan vertrouwen op een horloge. Maar door kinderen stap voor stap voor te bereiden op meer zelfstandigheid, bouwen ouders aan veiligheid die steeds meer in het kind zelf zit. Zo houd je je kind echt veilig.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant