Vijf jaar na de verwoestende overstromingen is Limburg beter voorbereid, maar nog altijd kwetsbaar voor hoogwater. Overheden en experts zoeken manieren om de gevolgen van een volgende piekbui te beperken. Ondertussen is het gebrek aan zichtbare maatregelen tegen het zere been van bewoners.
"1.23 meter, hoogste waterstand, 15 juli 2021." Er hangt een bordje op een grote kei aan de Westbroek in Geulle, vijf jaar geleden een van de zwaarst getroffen gebieden in Zuid-Limburg. De steen is neergelegd als aandenken. Als hij er die dag had gelegen, zou hij bijna helemaal onder water verdwenen zijn.
Op een warme julidag is het moeilijk voor te stellen dat het gebied vijf jaar geleden grotendeels onder water stond. De ramp liet diepe sporen na in de dorpen die langs de Geul liggen. Een stortvloed aan regenwater deed beken en rivieren razendsnel overstromen.
"Nu staat elke keer met hoogwater het halve dorp in de Geul te kijken", vertelt bewoner Paul Neering tijdens een rit door het gebied. Hij woont sinds de jaren zeventig in Bunde en maakte niet eerder zulk hoogwater mee. "De camping stond onder water en de ijssalon moest worden afgebroken." Verderop stopt hij naast een tuin. "Dit stel woonde zeker twee jaar lang in hun caravan", zegt hij terwijl hij naar het huis wijst.
Zelf werd Neering ook geëvacueerd en hij moest alles achterlaten. De schade aan zijn huis bleef beperkt, maar de ravage in het gebied was enorm. Hij herinnert zich hoe iedereen elkaar hielp. Kort na de overstromingen richtte Neering de stichting Water-Stop.Nu op, waarin bewoners zich hebben verenigd om een herhaling van de gebeurtenissen in 2021 te voorkomen.
De bewoners zijn kritisch op het waterbeheer en de aanpak van de overheid, die volgens hen veel te traag gaat. Bij sommigen is het vertrouwen beschadigd. "Er is geen urgentiegevoel. We willen zien dat er iets verandert", zegt Neering.
Bij het waterschap zijn die frustraties bekend. Limburg is nu beter voorbereid dan in 2021, vertelt dijkgraaf Saskia Borgers. Hulpdiensten kunnen sneller handelen en inwoners worden sneller gewaarschuwd via apps. Maar, zegt ze: "We kunnen niet garanderen dat mensen in de toekomst droge voeten houden."
Dat schiet bij sommige bewoners in het verkeerde keelgat. Nederland bouwde na de watersnoodramp in 1953 de deltawerken, maar in Limburg verschuift de aandacht nu naar het beperken van de gevolgen en het leren leven met risico’s.
Nathalie Asselman van kennisinstituut Deltares begrijpt de kritiek. Ze doet al jaren onderzoek naar waterveiligheid in de regio. Ze legt uit dat het heuvellandschap van Zuid-Limburg totaal anders reageert op water dan poldergebied. "In de Randstad zou deze situatie hele andere gevolgen hebben."
Sinds 2021 investeren overheden meer in stresstesten, waarschuwingssystemen en crisisplannen. Het waterschap werkt nauwer samen met buurlanden als België en Duitsland, die meer ervaring en een vergelijkbaar landschap hebben.
"Maar als er extreem veel neerslag valt, kun je het op een gegeven moment niet meer voorkomen", zegt ze. Ondertussen zorgt klimaatverandering ervoor dat zulke stortbuien vaker zullen vallen. "Als opnieuw deze hoeveelheid valt, kunnen we misschien een beetje meer bergen, maar het zou alsnog tot overstromingen leiden."
In de grote loods van het waterschap staan daarom tijdelijke keringen, zandzakinstallaties en noodpompen klaar. Om het water van de Geul bij hoogwater weg te pompen zijn al grofweg driehonderd pompen nodig, vertelt waterbeleidsadviseur Frank Heijens in de loods. De situatie in 2021 was uitzonderlijk, helemaal voor de zomer. "Normaal stroomt er één kuub water per seconde door de Geul. In 2021 was dat ongeveer 120 kuub."
Volgens Asselman van Deltares is uiteindelijk een combinatie van maatregelen nodig om Limburg weerbaarder te maken. Denk daarbij aan: water bovenstrooms afremmen, slimmer bouwen, inwoners sneller waarschuwen en betere evacuatieplannen.
Daar wordt aan gewerkt, benadrukt Heijens, maar de aanpassingen aan het landschap en watersysteem kosten tijd. "De deltawerken zijn ook niet in één dag gebouwd", zegt hij.
In het historische centrum van het zwaar getroffen Valkenburg is inmiddels de meeste fysieke schade hersteld. Toeristen zitten maandag op terrasjes in het oude centrum, waar vijf jaar geleden nog auto's doorheen dreven. De tijdelijke brug over de Geul aan de Emmalaan, waar de brug en delen van de kade werden weggevaagd, herinnert nog aan de ramp.
In het watersysteem zelf is volgens Asselman in vijf jaar tijd weinig zichtbaar veranderd. Er lopen wel onderzoeken naar waterbuffers, meer ruimte voor rivieren en beken en zelfs een tunnel onder het centrum door.
"Technisch kan best veel", zegt de onderzoeker. "We zouden bijvoorbeeld een 3 meter hoge muur om Valkenburg kunnen zetten, maar dat wil niemand." Bovendien hangt er een flink prijskaartje aan en is de rest van het gebied er nog niet mee geholpen.
Een deel van de oplossing is volgens haar "beter terugbouwen". Oftewel: niet bouwen in risicogebied en woningen beter bestand maken tegen water. Gebouwen met meerdere verdiepingen, zonder houten constructies en zonder installaties in kelders.
Maar het bewustzijn van het risico blijft belangrijk, weet Asselman. Want ook al is de kans op herhaling klein, het is mogelijk.
Dat is slikken voor slachtoffers en bewoners. Ze horen al jaren over onderzoeken en plannen, maar worden bij iedere stortbui herinnerd aan 2021. "Als het nu weer gebeurt, zijn de consequenties exact hetzelfde", zegt Neering. "Een sombere conclusie, maar wel de realiteit."
Source: Nu.nl algemeen