In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan iedere zondag over wat hem opvalt. Deze week: Krijgt de vervolging van Tata Steel politieke gevolgen? Daarover blijft het vooralsnog opvallend stil.
Ik schreef in deze rubriek eerder al eens dat nieuws over Tata Steel altijd op een onverwacht moment komt. In dat stuk merkte ik ook al op dat er nog allerlei mogelijke zwaarden van Damocles boven de fabriek hingen, waaronder een strafrechtelijk onderzoek.
Het had dus eigenlijk niet als verrassing moeten komen toen ik dinsdag aan de ontbijttafel vernam dat het Openbaar Ministerie Tata Steel gaat vervolgen voor het opzettelijk vervuilen van het milieu. Maar zo voelde het toch wel een beetje. Meer dan vijf jaar na de massa-aangifte door omwonenden was er nu plotseling een (voorlopige) uitkomst.
De stap van het OM roept natuurlijk meteen de vraag op of het kabinet nog steeds bereid is om de vergroening van Tata Steel te steunen met 2 miljard euro aan subsidie. Daarover lopen al jaren onderhandelingen, die nu in de eindfase zijn beland.
Deze week kwam er nog geen antwoord op die vraag. Klimaatminister Stientje van Veldhoven schreef aan de Tweede Kamer dat zij niet kan vooruitlopen op de strafrechtelijke procedure. Ze gaat in september pas verder in op de "mogelijke implicaties" voor de klimaatafspraken en neemt tot die tijd geen "onomkeerbare stappen".
Extra verontrustend voor het kabinet is dat het OM ook nog verder onderzoek doet naar de vraag of individuele bestuurders van Tata Steel zullen worden vervolgd. Daarmee blijft de optie nadrukkelijk open dat het kabinet nu aan de onderhandelingstafel zit met mensen die straks persoonlijk voor de rechter moeten verschijnen.
Toch is het nog maar de vraag of de strafzaak iets verandert aan de politieke keuzes rond Tata Steel. De Partij voor de Dieren en Volt grepen de kans meteen aan om te zeggen dat er een streep moet door de verduurzamingssubsidie, maar dat vonden zij ook al voor het nieuws van dinsdag.
Elders op de linkerflank blijft PRO kritisch op de geplande staatssteun aan Tata Steel, omdat het kabinet volgens de partij onvoldoende rekening houdt met de gezondheid van omwonenden. Maar PRO blijft vooralsnog voorstander van afspraken waarin dat beter wordt geregeld, ook nu Tata Steel strafrechtelijk wordt vervolgd, zegt een woordvoerder.
De drie coalitiepartijen houden zich op de vlakte. Bij D66, VVD en CDA valt te horen dat ze wachten op verdere informatie van het OM en dat de partijen een lopende strafzaak niet willen doorkruisen. Ook JA21 wilde zich deze week niet over de zaak uitlaten.
Dat zullen de partijen niet lang meer kunnen volhouden. Het punt is juist dat de politiek de strafzaak wel zal móeten doorkruisen. De eerste zitting in de zaak tegen Tata Steel staat gepland voor 20 november. Het kabinet en Tata Steel hebben eind september afgesproken als deadline voor de definitieve klimaatafspraken.
Er moet dus een fundamentele keuze worden gemaakt: is het verstandig en verantwoord om in zee te gaan met een bedrijf dat wordt verdacht van meerdere strafbare feiten?
Wachten tot de rechter oordeelt is geen aantrekkelijke optie, want dat kan nog lang duren en de tijd tikt voor Tata Steel. Eigenlijk zouden de nieuwe, groene fabrieken in 2030 al moeten draaien, al valt te betwijfelen of dat überhaupt nog gaat lukken.
Opmerkelijk genoeg komt de betrouwbaarheid van Tata Steel in Den Haag niet bijster vaak ter sprake. Tijdens een Kamerdebat in april werd volop gedebatteerd over het economische belang van staalproductie en de mogelijkheden om de gezondheid in de omgeving te verbeteren. Maar tot mijn verbazing ging het nauwelijks over de lange lijst boetes die Tata Steel al kreeg van de toezichthouder, die ook nog eens stelt dat het bedrijf milieuinspecties tegenwerkt.
Duidelijk is dat de vertrouwenskwestie op de achtergrond wel speelt. In voorlopige afspraken met Tata Steel staat dat het kabinet de onderhandelingen stop mag zetten als het bedrijf strafrechtelijk wordt veroordeeld. Bij een vervolging wordt alleen "besproken" hoe het verder moet.
Daarmee is "(interpretatie)ruimte gecreëerd" om de onderhandelingen te kunnen stoppen, schreven ambtenaren afgelopen oktober in een document dat deze week openbaar werd gemaakt. Zij spreken van een "stok achter de deur" die ervoor moet zorgen dat Tata Steel de benodigde cultuurverandering maakt.
Dat is dus de vraag die kabinet en Kamer na de zomer moeten beantwoorden: is de cultuur bij Tata Steel zodanig veranderd dat het bedrijf nu een betrouwbare partner is om miljardensteun aan te verlenen? Ga er maar aan staan.
Stel: er komt witte prut uit de grond bubbelen op een besneeuwd industrieterrein. Zou je eerste ingeving dan zijn om het maar eens te proeven? Vermoedelijk niet, maar dat is wel wat er gebeurt in The Stuff (1985) van cultregisseur Larry Cohen. Al snel raakt de hele wereld verslaafd aan het spul, uiteraard met nare gevolgen.
De satirische horrorfilm levert kritiek op het kapitalisme en consumentisme, maar met een beetje goede wil kun je in het omhoog bubbelende goedje ook wel een metafoor zien voor onze verslaving aan fossiele brandstoffen. Zeker is dat je de reclamejingle voor The Stuff na het kijken niet meer uit je hoofd krijgt. Op dvd en blu-ray.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch