Het vergisten van mest zou veel milieuproblemen van de veehouderij oplossen én de energietransitie vooruithelpen. Maar dat is maar een deeloplossing, en publiek geld kan beter besteed worden, betoogt Urgenda-directeur Hanneke van Ormondt.
Het kabinet wil energieleveranciers verplichten om groengas bij aardgas te mengen. Groengas kan onder meer uit slib, afval of mest komen. Een brede coalitie van energiebedrijven, banken, veehouderijorganisaties en zuivelbedrijven springt hier bovenop en wil dat de overheid vol inzet op snelle opschaling van mestverwerking op basis van vergisting. Dat klinkt logisch, want als mest slimmer wordt verwerkt, kunnen emissies uit mestopslag en bemesting omlaag. Er kan groen gas worden gemaakt. Waardevolle nutriënten kunnen gericht worden ingezet. En als verwerkte mestproducten worden ingezet als kunstmestvervangers, kán dat helpen om het gebruik van fossiele kunstmest te verminderen.
Urgenda is niet tegen zulke oplossingen. Alles waarmee we de uitstoot, verspilling en afhankelijkheid van fossiele grondstoffen in de landbouw kunnen verminderen, verdient serieuze aandacht. Maar juist omdat de opgave zo groot is, is het wel belangrijk dat we de juiste vragen stellen en beantwoorden.
Hanneke van Ormondt is directeur van Urgenda.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Als de vraag is: hoe reduceren we emissies van de huidige vlees- en zuivelproductie, dan zijn mestverwerking en kunstmestvervanging een logisch onderdeel van het antwoord. Ze kunnen helpen om mest minder als afvalprobleem te behandelen en meer als een waardevolle grondstof die efficiënt(er) kan worden ingezet als bron van organische stof, energie en mineralen. Ze kunnen boeren perspectief geven, voorzien in de groeiende behoefte aan groen gas en kunnen zuivelbedrijven helpen hun klimaatvoetafdruk te verkleinen.
Maar er is een bredere systeemvraag die veel belangrijker is voor de samenleving als geheel: hoe brengen we de uitstoot van stikstof en broeikasgassen uit de landbouw terug op een manier waardoor de hele maatschappij er beter van wordt? Op een manier die maximaal bijdraagt aan een duurzaam herstel van natuur, bodem, water, dierenwelzijn, voedselzekerheid en volksgezondheid? Dan verandert het antwoord.
Want mestverwerking lost niet het onderliggende probleem op: de grootschalige import van stikstof in de vorm van veevoer uit het buitenland wordt er niet minder door. Mestverwerking kan de huidige veehouderij iets efficiënter maken en wat emissies beperken, maar maakt de landbouw niet gezonder, of toekomstbestendiger. De druk op onze natuur, bodem, water en leefomgeving blijft te hoog. Net als het land-, energie- en grondstoffengebruik in de mondiale aanvoerketen van de Nederlandse veehouderij.
Wat ons betreft is de kernvraag niet enkel of mestverwerking een goede oplossing is voor het stikstofprobleem, maar ook of mestvergisting een goede overheidsinvestering is. Zijn er wellicht betere investeringsopties die veel effectiever kunnen bijdragen aan verduurzaming van de landbouw en voedselvoorziening?
Publiek geld is schaars. Elke euro die naar (grootschalige) mestverwerking gaat, kan niet worden besteed aan boeren die willen omschakelen naar grondgebonden landbouw. Niet aan innovaties en technieken die bijdragen aan gezondere bodems of verminderd landgebruik zoals lichtere machines en drones of eiwitfermentatie. Niet aan voedselbossen of voederhagen. Niet aan een transitie naar teelten voor groene grondstoffen voor de bouw en de basischemie. Niet aan het opschalen van het winnen van groen gas en nutriënten uit het riool. Niet aan ondersteuning van boeren die hun stallen dierwaardig willen maken. Niet aan een landelijk programma voor warme biologische maaltijden op scholen.
De coalitie die nu klaarstaat, is indrukwekkend. Energiebedrijven, zuivelbedrijven, veehouderijorganisaties en banken zien kansen voor milieu en economie. Dat zijn private belangen met beperkte publieke voordelen. Maar als het verdienmodel zo kansrijk is, waarom kan deze grote coalitie dit dan niet zelf betalen, zonder grootschalige SDE-subsidies vanuit de overheid?
Zou het uitgangspunt niet moeten zijn: private partijen financieren mestverwerking waar die rendabel en zorgvuldig kan worden ingezet als onderdeel van een regionale kringloop in de landbouw; publieke middelen gaan naar oplossingen die de maatschappij als geheel veel verder vooruithelpen. Ja, mestverwerking verdient een plek in de gereedschapskist. Maar nee, het is geen alles-in-één-oplossing. Het mag niet de richting bepalen of ons verder vastdraaien in het huidige systeem.
De stikstofcrisis vraagt niet alleen om minder emissies uit mest. Zij vraagt om een eerlijker, gezonder en slimmer gebruik van ons land. Goed land is voor gezond voedsel waaronder vlees, zuivel, groenten, granen, oliehoudende gewassen, noten en fruit. Voor groene grondstoffen zoals stro, hennep en hout voor de bouw. En voor veel natuur ter ondersteuning van natuurgebieden, natuurinclusieve landbouw, recreatie en gezondheid.
Ook zonder mestverwerking kunnen we Nederland van het stikstofslot halen. Dat laten wij zien in het rapport Landinzicht en met het 7-vinkjes-programma, dat op termijn veel goedkoper is dan de kabinetsplannen, maar waar veel meer mensen baat bij hebben. Ook zonder groengas uit mest kunnen we Nederland energieneutraal maken, dat blijkt uit de 2030-visie van Urgenda.
Wij hopen dat het kabinet en andere overheden vooral de vraag stellen: is mestverwerking echt een goede investering, of zijn er betere?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant