is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking. Hij woont in Berlijn.
De crisis bij Volkswagen is een alarmsignaal voor Europa. De opmars van China dreigt de industriële basis van Europa weg te vagen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
In 2019 was Volkswagen nog de grootste autofabrikant ter wereld, de trots van Duitsland als industrie- en exportland. Nu dreigt het fabrieken in Duitsland te sluiten om uit de rode cijfers te blijven. De crisis bij Volkswagen heeft meerdere oorzaken, maar eentje springt eruit: de snel toegenomen concurrentie uit China.
Natuurlijk maakt China zich schuldig aan oneerlijke concurrentie, door zijn bedrijfsleven te subsidiëren en de koers van zijn munt kunstmatig laag te houden, waardoor Chinese exportproducten goedkoop zijn.
Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Duitsland wordt geconfronteerd met een formidabele concurrent, die precies doet wat Duitsland decennia heeft gedaan: anderen uit de markt drukken door innovatie en schaalgrootte. Zelfs de manipulatie van de wisselkoers is niet zonder precedent: de overgang van de D-Mark naar de euro maakte Duitsland aanzienlijk goedkoper. Volkswagen heeft China totaal onderschat. Het bracht Europese technologie naar China, in joint ventures met Chinese bedrijven. De Chinezen ontwikkelden haar verder en lopen nu voorop in batterijtechnologie, software en AI.
Het is een ontluisterend verhaal, niet alleen voor Volkswagen, maar ook voor Duitsland, Europa en zelfs voor de liberale democratie. Vaak werd gedacht dat ware creativiteit slechts floreert in een vrije samenleving, en niet onder het dictatoriale Chinese staatskapitalisme. Chinezen waren imitators, zo werd gezegd, geen uitvinders.
Na de val van de Muur waande het Westen zich superieur. Er was nog maar één model dat de toekomst had, de liberale democratie met zijn kapitalistische productiewijze. Uiteraard is er geen enkele reden om het Chinese model op te hemelen. Afgezien van de politieke onvrijheid heeft het land problemen genoeg, zoals de jeugdwerkloosheid en de lage binnenlandse consumptie. Maar in één opzicht heeft China Europa overtuigend verslagen. De Europeanen keken vooral naar de winst op korte termijn, terwijl de Chinezen een strategie voor de langere termijn hebben.
Volkswagen betaalt nu de prijs voor zijn zelfgenoegzaamheid. Tevreden met zijn succes was het blind voor nieuwe geopolitieke en geo-economische gevaren, zoals de toenemende afscherming van de Chinese en Amerikaanse markt.
De crisis bij Volkswagen is niet alleen een probleem voor het bedrijf zelf, maar ook een helder signaal dat Europa zijn relatie met China opnieuw moet vormgeven. In een wereld waarin China en de Verenigde Staten hun industrieën beschermen, ontkomt ook Europa niet aan een vorm van protectionisme. Als het niets doet, zullen complete bedrijfstakken worden weggevaagd, en daarmee de mogelijkheid voor groei, innovatie en autonomie ten opzichte van China en de VS.
Bij Europese maatregelen zal China ongetwijfeld terugslaan met zijn monopolie op de verwerking van cruciale grondstoffen. Maar ook Europa heeft wapens in zo’n geo-economisch duel. Door zijn exportmodel is China afhankelijk van toegang tot de Europese markt, zeker nu de VS zich terugtrekken achter een tariefmuur. Ook heeft Europa producten die voor China onmisbaar zijn, zoals de machines van ASML.
Als Europa zijn kaarten goed uitspeelt, kan het een nieuw evenwicht met China bereiken. Dat is hard nodig als het zijn industriële basis in een steeds rauwere en gevaarlijker wereld wil behouden. De crisis bij Volkswagen is een waarschuwing voor heel Europa.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant