Terwijl we ons zorgen maken over toekomstige tekorten, behandelen we de kritieke grondstoffen die we al bezitten deels nog steeds als afval. Voor recycling zou álles met een stekker moeten meetellen, ook de berg aan apparatuur die nu nog onder de radar blijft.
Onlangs presenteerde het kabinet voor het eerst een Nederlandse lijst met kritieke grondstoffen waarvoor een hoog leveringsrisico geldt. De boodschap is duidelijk: Nederland is voor essentiële materialen steeds afhankelijker van een klein aantal landen. Maar terwijl de discussie nu vooral gaat over nieuwe mijnen, strategische voorraden en internationale handel, ligt een belangrijk deel van de oplossing al veel dichterbij.
Kijk eens rond op een gemiddelde kantoorwerkplek. Tien elektrische apparaten tel je zo: een laptop, tweede scherm, telefoon, toetsenbord, muis, headset en op de achtergrond een router, printer en een serverkast die het geheel draaiend houdt. Volgens een industrierapport van het Duitse bureau Circularity uit 2025 wordt een zakelijke laptop gemiddeld 5,6 jaar gebruikt en een zakelijke smartphone gemiddeld 4,5 jaar.
Over de auteur
Jorick Bots is manager duurzaamheid & mvo bij IT-dienstverlener Ilionx .Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat vandaag onmisbaar is, ligt dus na een paar jaar al in de container. Niet omdat het stuk is, maar omdat het is afgeschreven. Alleen al in Nederland kwam in 2024 zo’n 22 kilo elektronisch afval per inwoner vrij. En in die berg zitten precies de grondstoffen waar we de komende decennia om verlegen zullen zitten.
Nu het kabinet inzet op meer grondstoffenzekerheid voor de energietransitie, voor digitalisering en voor de inzet van AI, voltrekt zich in de spullen om ons heen een veel minder zichtbare crisis: de grondstoffencrisis. In de afgelopen vijftig jaar is ons wereldwijde grondstoffenverbruik meer dan verdrievoudigd, van 30 miljard ton naar ruim 100 miljard ton per jaar. En die honger naar grondstoffen groeit het snelst op de plek waar onze economie het hardst verandert, namelijk bij de digitale infrastructuur die we massaal aan het bouwen zijn. Een wifi-router, printer en beeldscherm: ze draaien allemaal op dezelfde beperkte reeks metalen.
De opkomst van AI vergroot die druk nog verder. Achter elke AI-toepassing schuilt een snelgroeiende hoeveelheid datacenters, chips, servers en koelsystemen, allemaal afhankelijk van schaarse metalen als koper, lithium en zeldzame aardmetalen. Juist die materialen komen uit eindige voorraden, gewonnen in een handvol landen die kunnen beslissen of we er morgen nog bij mogen.
Zolang die aanvoer onzeker is, verschuift de waarde van grondstoffen naar waar ze al liggen: in onze eigen apparaten. Alle afgedankte laptops en beeldschermen in de container zijn geen afval meer, maar een stukje van onze toekomstige grondstoffenvoorraad. In theorie is dat een kans. In de praktijk blijft die grotendeels liggen. Terwijl we ons zorgen maken over toekomstige tekorten, behandelen we een deel van de grondstoffen die we al bezitten nog steeds als afval.
Het is niet dat er geen standaarden bestaan. Maar de internationale norm die meet hoe goed een bedrijf zijn afgedankte elektronica hergebruikt, kijkt nog niet naar alle elektrische apparaten. Daardoor blijft een groot deel van de potentiële grondstoffenwinst buiten beeld.
Een veelgehoord bezwaar tegen hergebruik van zakelijke apparatuur en dus het gebruik van de grondstoffen daarin, is dat oude bedrijfsapparaten vanwege gevoelige data niet opnieuw gebruikt kunnen worden. Maar dat bezwaar is met het gecertificeerd verwijderen van data al jaren achterhaald. Het echte probleem is niet de techniek, maar de prikkel.
De oplossing is even simpel als urgent: laat alles met een stekker meetellen, niet alleen de zichtbare apparaten. Zelfs standaarden die circulariteit moeten stimuleren, kijken nog te beperkt naar ICT-apparatuur. De rest van de berg blijft onder de radar. En juist die berg is in een paar jaar enorm gegroeid: de grootste hoeveelheid ligt allang niet meer bij het apparaat in je hand, maar bij de servers, schermen en netwerkapparatuur op de achtergrond. Zolang die niet meetellen, hebben bedrijven geen enkele prikkel om er iets mee te doen.
En toch zit precies daar het goede nieuws. Elke laptop, elk beeldscherm en elke muis die langer in omloop blijft, is er een die niet opnieuw uit de grond hoeft te komen. De grondstoffencrisis lijkt vaak ver weg, maar een deel van de oplossing ligt letterlijk op ons bureau.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant