Afgelopen weekend viel dan toch echt het doek voor de langstlopende musical in de Nederlandse theatergeschiedenis. Hoe ging het er aan toe?
schrijft voor de Volkskrant over dans en (circus)theater.
Maandagochtend rijdt producent Fred Boot (63), wankel van emoties, met vijftig oranje tompouces naar de TheaterHangaar op Vliegveld Valkenburg bij Katwijk. Hij wil alle technici steunen die de pittigste klus moeten klaren na het afscheidsweekend van de allerlaatste Soldaat van Oranje – De musical: het afbreken van de spectaculaire decors en de 360-graden draaiende tribune met 1.103 stoelen. Na bijna zestien jaar, 4 miljoen bezoekers, 3.967 voorstellingen en 29 verschillende casts is de langstlopende theaterproductie van Nederland nu toch echt, ja echt, gestopt.
Authentieke rekwisieten gaan terug naar musea, zoals de Dakota PH-ALR ‘Reiger’ uit 1939, het vliegtuig waaruit achttien verschillende actrices als koningin Wilhelmina afdaalden om na de bevrijding weer voet op vaderlandse bodem te zetten. Wilhelmina sluit tijdens de musical vriendschap met de hoofdpersoon, de drieste Engelandvaarder Erik Hazelhoff, alias Soldaat van Oranje (vertolkt door 31 verschillende acteurs). Het eerste exemplaar, een Dakota C-47, haalde nooit de première op 30 oktober 2010, omdat die onderweg naar de TheaterHangaar klem kwam te zitten in een viaduct.
Boot, die in 2003 aan de echte Erik Hazelhoff Roelfzema (1917-2007) toestemming vroeg diens levensverhaal te bewerken tot musical, twijfelt of hij nog iets wil redden ter herinnering. Het meeste verdwijnt in afvalcontainers, opslag is te duur, al is hij met het Allard Pierson in Amsterdam in gesprek over iconische objecten en kostuums als museaal erfgoed.
De paneeldeuren uit de Minerva-sociëteit, waar tijdens de openingsscène het dispuut van dan nog ‘feut’ Hazelhoff nauwelijks beseft welke terreur door Hitler wordt ontketend en hoe zwaar hun vriendschap op de proef zal worden gesteld, blijven bewaard. ‘Daar staan handtekeningen op van de ruim tweehonderd acteurs die hebben meegespeeld. En van koninklijk bezoek en echte Engelandvaarders.’
Het Minerva-uiltje gunt hij aan Kevin Schoonderbeek, die van 2012 tot 2018 rollen vertolkte als verzetsstrijder Fred en NSB’er Anton, en daarna als resident director iedere nieuwe cast alles secuur liet instuderen.
Rob Snoek (67), verantwoordelijk voor alle rekwisieten, vindt het verschrikkelijk dat die zwaar bevochten decorstukken straks verdwijnen. ‘We hebben tot over de landsgrenzen gezocht. Alles moest kloppen met de stijlperiode van de Tweede Wereldoorlog.’ Met betraande ogen vertelt hij zaterdagavond, tijdens de laatste opvoering voor genodigden, dat hij een lijstje heeft ingediend met wat hij graag wil hebben. ‘Wat daarop staat? Dat is geheim. Nou ja, zeker speciale lampen.’
Zijn vrouw, actrice Henriëtte Tol (73), die het voorbije decennium honderden keren Wilhelmina speelde en dat zondagmiddag ook doet tijdens de besloten slotvoorstelling voor medewerkers, is trots dat ‘dit relevante verhaal op die prachtige muziek zo veel generaties heeft geraakt’. Ze koestert de woorden die actrice Joy Delima zingt als stervende verzetsstrijder Charlotte, Hazelhoffs lief: ‘Afscheid is maar een idee. Je gaat niet alleen. Ik sluit je op in mijn hart. Ik reis met je mee.’
Het motto ‘afscheid is maar een idee’ verschijnt zaterdag- en zondagavond ook in kapitalen tegen de Katwijkse hemel. Duizenden drones formeren tijdens een spectaculaire afsluiting een aantal iconische musicalscènes, zoals het kapseizende bootje op het Scheveningse strand en een afrekening tussen voormalige vrienden.
Regisseur Theu Boermans (76), zondagmiddag benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw voor zijn ‘uitzonderlijke en langdurige verdiensten op het gebied van theater, musical, film en cultureel erfgoed’, is nauwelijks emotioneel. ‘Ik ben trots dat we zoveel acteurs kilometers hebben kunnen laten maken. Daar zijn huwelijken en kinderen uit voortgekomen’, lacht hij.
Vertrekkende acteurs werd opgedragen nooit geintjes uit te halen tijdens hun laatste voorstelling, zoals een ongeschreven theatertraditie voorschrijft. ‘Dat botst met het onderwerp en brengt techniek in gevaar’, aldus Boot. ‘Deze thematiek verdraagt geen grollen. In alles, ook in marketing, heeft de inhoud altijd voorop gestaan.’
Als alternatief werd iedere castwissel backstage gevierd met een walk of shame: vertrekkende acteurs moesten opdrachten uitvoeren zoals in een zelfgemaakt kostuum een lied zingen met zo veel mogelijk feitjes uit de musical. Iedereen die afzwaaide werd na de voorstelling gejonast in de (theater)zee. Ook aan die traditie kwam afgelopen week een eind.
Scriptschrijver Edwin de Vries (76) haalt zaterdagavond met zoon Sammie (32) en echtgenote Monique van de Ven (73) herinneringen op aan het verzetsverleden van zijn vader, die mede model stond voor de jeugdige (over)moed van de hoofdpersonages. Terwijl De Vries zich prikt aan een uitgedeelde oranje roos, hoopt Sammie, die de musical zestien keer heeft gezien, stiekem dat Soldaat van Oranje over een paar jaar in nieuwe vorm terugkeert.
Dat kan niet meer in de TheaterHangaar. Het terrein is nog anderhalf jaar beschikbaar, daarna rukt de woningbouw op tot waar nu de oranje loper ligt. Daarop ontvangt Boot, tussen een erehaag van Veteranen Westland, geëmotioneerd complimenten van genodigden, zoals voormalig nieuwslezer Noraly Beyer, die in 2013 een commercial presenteerde waarin Soldaat van Oranje The Phantom of the Opera voorbijstreefde als langslopende musical.
Acteur Kees Boot (56, geen familie) omhelst hem met een zin die alle scepsis die in 2010 gold ten aanzien van een musical over de Tweede Wereldoorlog samenvat: ‘Dat gaat nooit een succes worden, Fred!’ Ironisch genoeg speelt Boot een hoofdrol in 40-45, de concurrerende musical in Midden Nederland Hallen, die mede debet is aan de teruglopende kaartverkoop voor Soldaat.
Fanatieke fans, vergroeid met de musical, verzamelen huilend de allerlaatste handtekeningen. Rianne Letschert, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die zaterdagavond pas haar eerste Soldaat van Oranje-ervaring heeft, beziet alle aandacht met genoegen. ‘Fantastisch hoe deze musical zo veel jongeren in Nederland heeft bereikt, met belangrijke educatie over WO II en de Holocaust.’ Premier Rob Jetten roemt in een videoboodschap zondagmiddag diezelfde grote betekenis. En dan gaan de tompouces rond bij koffie in de laatste mokken met het logo van Soldaat van Oranje.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant