is publicist.
Een berichtje op LinkedIn bezorgde me een ‘pinch me’-momentje. ‘Ik kreeg van Marlene Dumas de tip om met jou eens contact op te nemen over ons initiatief. Ze is al twaalf jaar betrokken bij ons, Stichting UNIT Academie in Nijmegen, waar wij ons inzetten voor jongvolwassenen met autisme met een normale of hoge intelligentie en een uniek beeldend talent’, aldus Gemma van Grinsven, oprichter van UNIT. Echt waar? Dé Marlene Dumas? Een van de belangrijkste nog levende hedendaagse kunstenaars?
Ik belde Van Grinsven. Wat zij niet wist, was dat ik inmiddels ook bij mijn eigen zoon, die laagverbaal autisme heeft, creatief talent had ontdekt, evenals kunst als een manier van emotionele expressie. Ons huis is intussen veranderd in een soort kunstenaarshuis, met tientallen van zijn schilderijen aan de muur.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In het licht van autisme krijgt het spreekwoord dat een beeld meer zegt dan duizend woorden een extra lading. Voor iemand die weinig spreekt, niet vanzelf aansluiting vindt in gewone gesprekken of prikkels anders verwerkt, kan beeldend werk een directe en eigen manier zijn om ervaringen, voorkeuren, spanning of verwondering uit te drukken. Niet als vertaling van wat eigenlijk gezegd had moeten worden, maar als een volwaardige vorm van communicatie op zichzelf. Kunst kan functioneren als een taal naast de gesproken taal. Waar woorden soms tekortschieten, kan kunst iets zichtbaar maken van een binnenwereld die anders moeilijk bereikbaar blijft.
De laatste jaren is er meer waardering gekomen voor de bijzondere kunst die mensen met autisme maken. In 2025 won de non-verbale autistische kunstenaar Nnena Kalu (59) de prestigieuze Turner Prize voor haar kleurrijke tekeningen en sculpturen. Een kunstenaar die vanwege haar beperking in het dagelijks leven intensieve begeleiding nodig heeft en desondanks indrukwekkende kunst maakt.
De grens tussen zogenoemde outsider art en kunst die door kunstcritici en musea als hoogwaardig en oorspronkelijk wordt beschouwd, begint te vervagen. Met outsider art wordt doorgaans kunst bedoeld van autodidacte makers die buiten de gevestigde kunstwereld werken, vaak vanuit een geïsoleerde of gemarginaliseerde positie. Historisch werd de term ook gebruikt voor werk van mensen met een psychische aandoening of beperking. De nadruk ligt tegenwoordig steeds meer op de eigen beeldtaal en artistieke zeggingskracht van het werk zelf. Van Grinsven benadrukt: autistische kunstenaars zijn gewoon kunstenaars.
Verschuivende inzichten in neurodiversiteit doen zelfs het beeld over grote kunstenaars kantelen. Een neuropsychiatrische studie uit 2025 onderzocht de brieven, biografieën, kunst en ooggetuigenverslagen van Vincent van Gogh en stelde dat hij als een mogelijke historische casus van autisme zonder verstandelijke beperking of taalontwikkelingsachterstand kan worden beschouwd. Zulke diagnoses vereisen uiteraard voorzichtigheid: bij iemand die in 1890 overleed, kan geen klinische diagnose meer worden gesteld.
Van 28 september tot en met 23 oktober is de tentoonstelling NEURODIMENSIE – ervaringen in neurodivergentie te zien in Cultuurhuis De Lindenberg in Nijmegen. Met beeldend werk en persoonlijke verhalen nodigen neurodivergente makers van UNIT Atelier bezoekers uit om voor even een andere belevingswereld binnen te stappen. Om verschillende, heel persoonlijke manieren van waarnemen en ervaren zichtbaar te maken.
‘Neurodivergentie voelt voor mij als het plankje zijn dat net niet past. Het plankje waaraan mensen hun tenen stoten’, schrijft Eefje, een van de deelnemende makers in een persbericht. ‘Ik voel anders, denk anders, observeer anders.’
De persoonlijke ervaring staat in deze tentoonstelling centraal. Want hoe is het wanneer alles binnenkomt en filteren moeilijk is? Hoe voelt het om voortdurend te moeten zoeken naar wat iemand werkelijk bedoelt? Of om je leven lang te horen dat je je moet aanpassen, terwijl jouw manier van denken en waarnemen simpelweg anders werkt? Ieder werk opent een eigen dimensie: soms overweldigend en chaotisch, soms precies, intens, kleurrijk of onverwacht. Samen vormen ze geen definitie van neurodivergentie, maar een verzameling vensters op werelden die van buitenaf vaak onzichtbaar blijven.
De tentoonstelling nodigt uit om misschien even te ervaren dat de wereld er vanuit een ander brein totaal anders uitziet. Maar ook om de schoonheid en ontroering te ervaren van de kunst van neurodivergente makers. UNIT hoopt dat deze tentoonstelling op belangstelling kan rekenen van andere (kunst)locaties in Nederland.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant