De Colombiaanse president heeft de noodtoestand afgekondigd na de zware aardbeving van maandag. Ondertussen proberen wetenschappers te achterhalen wat er precies is gebeurd. Van wegzinkende tot imploderende aardplaten: ‘Er zijn verschillende scenario’s denkbaar, het is een onoverzichtelijke puzzel.’
werkt op de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Het dodental stijgt snel in Colombia. De aardbeving in het westen van het land heeft volgens de laatste cijfers al 224 levens geëist, meer dan 480 mensen raakten gewond. Het epicentrum van de beving lag nabij San José del Palmar, een dorp ten westen van de stad Pereira. De beving (magnitude 7,4) reikte ook tot andere grote steden, zoals Cali en Manizales. Hierdoor zijn ruim 1.600 gebouwen ingestort. Het leger is gemobiliseerd om te zoeken naar ten minste drieduizend vermisten.
Gevraagd naar wat voor tektonisch geweld deze noodtoestand heeft veroorzaakt, benadrukt aardwetenschapper Rob Govers van de Universiteit Utrecht allereerst dat op dit moment veel onduidelijk is. Wel is bekend dat de beving zo’n 110 kilometer onder het aardoppervlak plaatsvond, ‘diep onder de aardplaat waarop de Colombianen wonen, en waar de aardbeving gevoeld werd’.
Het aardoppervlak onder Colombia behoort volgens Govers ‘tot een van de ingewikkeldste stukken van onze planeet.’ In de omgeving drijven meerdere aardplaten vrij rond – zeer traag weliswaar, maar elk in hun eigen richting. Bovendien liggen er op grotere diepte nog twee andere platen, die ook onafhankelijk van elkaar bewegen.
Op de seismograaf in de Utrechtse faculteit kon Govers dinsdagochtend direct aflezen dat de beving moet zijn ontstaan in de zogeheten Nazcaplaat, een van die twee diepere aardplaten. De Nazcaplaat zinkt langzaam, dieper de aarde in en van het westen naar het oosten – vanaf boven gezien onder Colombia door, dus. ‘We tasten in het duister over wat de beving precies veroorzaakte’, zegt Govers. ‘Er zijn een aantal scenario’s denkbaar, het is een onoverzichtelijke puzzel.’
Aardbevingen ontstaan meestal wanneer opgebouwde spanning in of tussen aardplaten te hoog wordt. Dan schieten de platen los van elkaar en bewegen ze, tijdens de aardbeving, langs elkaar. Omdat de aardbeving op meer dan 100 kilometer diepte plaatsvond en de Nazcaplaat op die diepte niet meer in contact is met de Zuid-Amerikaanse plaat erboven, acht Govers dat scenario niet heel waarschijnlijk.
Bij het zinken van de Nazcaplaat bouwt ook spanning op, zegt de universitair docent: het deel van de plaat dat ondieper ligt, zakt minder makkelijk dan het deel dat al verder is gezonken, wat voor interne druk zorgt. ‘Je kunt het zien alsof je aan één kant van een spritskoekje trekt en draait. Dan ontstaan er vanzelf breuken in het koekje’, zegt Govers. Met de kennis van nu lijkt de ‘spritsbreuk’ volgens Govers de meest waarschijnlijke oorzaak van de beving in Colombia.
Toch noemt hij nog een derde scenario. Omdat de Nazcaplaat wegzinkt, neemt de druk op het gesteente sterk toe. Hierdoor krijgt het andere eigenschappen dan het materiaal dat meer aan de oppervlakte ligt, zoals een sneeuwbal harder of zachter aanvoelt als je de sneeuw meer samenpakt. De diepe aardplaat pakt op soortgelijke manier samen: ‘Dan ontstaat een aardbeving, omdat een volume gesteente als het ware implodeert.’
Er komen nu steeds nieuwe stukjes informatie binnen die meer duidelijkheid kunnen geven over de precieze aard van de beving. Voor Govers is het bijvoorbeeld interessant om te kijken naar de naschokken van de aardbeving: ‘Als de beving is ontstaan door veranderingen in de eigenschappen van het materiaal van de plaat, verwacht ik minder naschokken te zien dan bij een breuk van de plaat.’ Er zijn al 33 naschokken gemeld, wat dus lijkt te impliceren dat er inderdaad een breuk is ontstaan in de Nazcaplaat.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant