Colombia De kersverse Colombiaanse president Albelardo de la Espriella wordt meteen op de proef gesteld, nu het land is getroffen door een zware aardbeving. Zijn rechtse beloftes van veiligheid en hard optreden kunnen botsen met noodzakelijke reddingsacties in moeilijk toegankelijk gebied.
Reddingswerkers bij een beschadigd gebouw in Cali.
Het komt niet vaak voor dat een nieuwe president zich op zijn eerste maandagochtend meteen met een nationale ramp moet bezighouden. Vrijdag werd de uiterst rechtse Abelardo de la Espriella geïnaugureerd als president van Colombia, maandag om 7.34 uur lokale tijd werd het land getroffen door een aardbeving met een kracht van 7.4. Volgens de Colombiaanse geologische dienst was het de krachtigste beving in jaren. Het epicentrum lag in het noordwestelijke departement Chocó.
Het dodental stond dinsdagmiddag op 224 en loopt naar alle waarschijnlijkheid nog op, zeker drieduizend mensen worden nog vermist. De autoriteiten meldden ruim 1.500 beschadigde huizen en 61 ingestorte gebouwen. Chocó is een van de armste en moeilijkst bereikbare delen van Colombia, met veel geïsoleerde gemeenschappen, die alleen per boot of vliegtuig te bereiken zijn. Omliggende, rijkere gebieden werden ook zwaar getroffen, waaronder delen van Eje Cafetero, de koffieproducerende regio van het land.
De aardbeving duurde met vier minuten ongewoon lang, maar de grote diepte waarop die plaatsvond heeft mogelijk meer schade aan het aardoppervlak voorkomen. Tegelijkertijd was de beving daardoor over een groot gebied voelbaar. In Cali, Medellín en Bogotá werden de schokken gevoeld, evenals in delen van Ecuador en Venezuela, dat in juni zelf werd getroffen door een dubbele aardbeving.
Voor De la Espriella komt de ramp op een ongemakkelijk moment. De voormalige strafrechtadvocaat en miljonair is president zonder politieke ervaring. Hij werd gekozen met de belofte dat hij Colombia met harde hand veiliger zou maken. Tijdens zijn campagne profileerde hij zich als een uitgesproken misdaadbestrijder, met een harde lijn tegen de gewapende groepen die delen van het land nog altijd onveilig houden. Geweld laaide de afgelopen jaren weer op, ondanks het vredesakkoord van 2016 waarmee formeel een einde kwam aan vijftig jaar burgeroorlog.
De la Espriella zocht nadrukkelijk aansluiting bij de Amerikaanse president Donald Trump, die zich in aanloop naar de verkiezingen openlijk voor zijn politieke geestverwant uitsprak. Na diens inauguratie kondigde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aan Colombia te steunen met 1 miljard dollar, als onderdeel van „een nieuw tijdperk in Amerikaans-Colombiaanse relaties”, met de bestrijding van de georganiseerde misdaad als belangrijk gezamenlijk speerpunt.
De aardbeving treft gebieden waar de Colombiaanse staat maar beperkt aanwezig is en waar gewapende groepen invloed uitoefenen. Chocó geldt al jaren als een van de moeilijkste departementen van het land voor de overheid. Leger en politie voeren er operaties uit tegen onder meer het Golfkartel, het machtigste drugskartel van Colombia, terwijl ook andere gewapende groepen delen van het grondgebied controleren.
Daar kan de harde veiligheidskoers van De la Espriella botsen met een andere noodzaak: toegang tot getroffen gemeenschappen en het vertrouwen winnen van inwoners die de overheid vaak op afstand ervaren. De aardbeving dwingt de nieuwe president zich meteen te verhouden tot een werkelijkheid die minder eenvoudig is dan zijn campagneboodschap van orde en veiligheid. Dat De la Espriella als advocaat in Miami, waar hij tien jaar woonde, cliënten verdedigde die werden verdacht van drugshandel, geeft hij minder aandacht. Ook niet dat hij zelf onderwerp was van onderzoek door de Amerikaanse autoriteiten – hij werd nooit aangeklaagd.
Een vrouw sleept een tv mee uit een verwoest gebouw in Pereira.
Ook een andere verkiezingsbelofte wordt direct getest. De la Espriella zei tijdens de campagne dat hij het bestuur van Colombia wil decentraliseren. Hij beloofde regelmatig vanuit de Caribische kuststad Barranquilla te regeren in plaats van vanuit hoofdstad Bogotá.
In een eerste filmpje dat hij op X plaatste vanuit het regeringsvliegtuig zei De la Espriella dat hij zijn agenda leegmaakte om naar Bogotá te reizen. Daar wilde hij vanuit het hoofdkwartier van de Nationale Eenheid voor Rampenbestrijding, de UNGRD, persoonlijk de noodhulp coördineren.
Juist de UNGRD is voor hem een ongemakkelijke plek om de eerste grote crisis van zijn presidentschap aan te pakken. De nationale rampenbestrijdingsdienst was de afgelopen jaren het middelpunt van een groot corruptieschandaal. In 2024 kwam aan het licht dat geld voor noodhulp was gebruikt voor omkoping en het verdelen van overheidscontracten. De affaire groeide uit tot een van de grootste politieke crises van de regering van de linkse president Gustavo Petro.
De la Espriella moet daarmee in zijn eerste dagen als president vertrouwen op precies het staatsapparaat dat hij en zijn politieke beweging de afgelopen jaren zo fel hebben bekritiseerd. De aanpak van de aardbeving is daarmee ook een test voor het vertrouwen van Colombianen in de staat.
Mensen zitten op straat voor een beschadigd gebouw in Pereira.
De nieuwe president maakt zich nu nadrukkelijk zichtbaar. Na zijn bezoek aan Bogotá reisde hij door naar het getroffen gebied. In een video zei hij dat Colombia nu een president heeft die er alles aan zal doen om de slachtoffers in deze moeilijke momenten bij te staan.
Die zichtbaarheid kan politiek belangrijk zijn. Volgens Patricio Silva, emeritus hoogleraar geschiedenis van Latijns-Amerika, biedt deze natuurramp de nieuwe president een kans om zich snel te presenteren als daadkrachtige leider, „in contrast met het relatief zwakke bestuurlijke optreden van de vorige president”.
Tegelijkertijd maakt de ramp het voor de linkse oppositie lastiger om de nieuwe regering meteen hard aan te vallen. In Latijns-Amerika bestaat volgens Silva de ongeschreven regel om tijdens een grote ramp de strijd tussen regering en oppositie tijdelijk naar de achtergrond te schuiven. Kritiek op de regering kan in zo’n situatie al snel worden gezien als „onsmakelijk en onpatriottisch”.
President Abelardo de la Espriella (met pet en baard) tijdens een bespreking met de krijgsmacht na de aardbeving.
Dat gebeurde bijvoorbeeld na de zware aardbeving in Chili in 2010, toen de oppositie zich een tijdlang terughoudend opstelde tegenover de rechtse regering van Sebastián Piñera. En bij de recente aardbevingen in Venezuela, die aan zeker zesduizend mensen het leven kostte. „Die gebeurtenis dwong oppositieleider María Corina Machado en de rest van de oppositie al hun aandacht te besteden aan hulp voor slachtoffers van de aardbeving”, zegt Silva.
Voor De la Espriella betekent het dat een crisis die zijn jonge regering op vrijwel alle fronten onder druk zet, hem tegelijkertijd politiek voordeel kan opleveren. In Chocó moet blijken of zijn belofte van een sterke staat ook betekent dat die staat er daadwerkelijk is als het nodig is.