Hongarije De 73-jarige oud-voorzitter van het Hongaarse Hooggerechtshof is dinsdag gekozen tot president van het land. Zijn benoeming volgt op de machtswisseling in april, toen de centrumrechtse Péter Magyar oud-premier Viktor Orbán versloeg, en moet bijdragen aan democratisch herstel.
De aanstaande president van Hongarije András Baka (midden) krijgt dinsdag applaus in het parlement in Boedapest nadat hij is gekozen.
Luid applaus en trompetgeschal klonken dinsdag in het Hongaarse parlement in Boedapest, nadat de parlementsleden een nieuwe president hadden gekozen. Maar achter dat luide applaus ging vooral opluchting schuil: na weken van politieke strijd was eindelijk duidelijk wie de nieuwe president van Hongarije zou worden.
Rechter András Baka (73) werd dinsdag gekozen tot president van Hongarije. Zijn benoeming volgt op de machtswisseling in het land, waarbij de centrumrechtse pro-Europese partij Tisza van premier Péter Magyar bij de verkiezingen in april een tweederdemeerderheid in het parlement behaalde.
Zoals verwacht stemde dinsdag een tweederdemeerderheid van het parlement in met de benoeming van Baka. De bankjes van de radicaal-rechtse oppositiepartij Fidesz en het extreemrechtse Mi Hazánk bleven leeg. Fidesz-parlementariërs onthielden zich van stemming omdat ze de benoeming ondemocratisch vinden.
Magyar had de zittende president Tamas Sulyok (70) al tijdens zijn overwinningsspeech op de verkiezingsavond opgeroepen om af te treden. Sulyok, wiens termijn nog tot 2029 zou duren, weigerde aanvankelijk. Maar na een grondwetswijziging, die Tisza dankzij de tweederdemeerderheid met gemak door het parlement loodste, tekende Sulyok alsnog voor zijn eigen vertrek.
Volgens Magyar was oud-president Sulyok een marionet van Viktor Orbán. De voormalig premier verloor dit jaar met zijn partij Fidesz de verkiezingen nadat hij vanaf 2010 onafgebroken aan de macht was en het land naar zijn hand zette. Magyar beloofde het machtsmonopolie van Fidesz te doorbreken. Daarbij richtte hij zich onder meer op president Sulyok, die volgens hem een „onwaardige” en „moreel ongeschikte” president was.
Het vertrek van Sulyok noemde Magyar „een cruciale mijlpaal in het ontmantelen van de politieke en economische maffia van Orbán”. Hoewel de president in Hongarije voornamelijk een ceremoniële rol heeft, kan hij met een veto wel wetten terugsturen naar het parlement voor herziening.
Magyar beloofde voor de verkiezingen de onafhankelijkheid van de rechtspraak, de publieke media en de belangrijkste instituties in het land te herstellen. Onder Orbán werden partijloyalisten benoemd op belangrijke overheidsposities en werden de publieke media een propagandakanaal van Fidesz.
De nieuwgekozen president van Hongarije, András Baka, houdt dinsdag een toespraak in het parlement in Boedapest.
Het democratisch herstel van Hongarije verloopt ondertussen met horten en stoten. Aanvankelijk beloofde Magyar dat de keuze voor een nieuwe president niet „in de sigarenkamers” zou worden gemaakt. Burgers zouden kandidaten mogen voordragen. Een dag later vroeg hij opeens topschaakster Judit Polgár voor het presidentschap. Haar mogelijke benoeming leidde tot ophef, onder meer vanwege haar dubbele nationaliteit. Polgár bezit naast een Hongaars ook een Israëlisch paspoort. Na veel kritiek besloot zij te bedanken voor de baan.
Daarna kwam Magyar uit bij rechter András Baka. Zijn carrière was volgens Magyar „een voorbeeld van toewijding aan de democratische rechtsstaat en constitutionele beginselen”. De keuze voor Baka is ook een politiek statement. Als voorzitter van het Hongaarse Hooggerechtshof werd hij onder het bewind van Orbán met vervroegd pensioen gestuurd. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde later dat Baka uit zijn functie was gezet vanwege kritiek op de regering en dat daarmee fundamentele rechten waren geschonden.
De benoeming van Baka tot president is een belangrijke stap in de „zuiveringsoperatie” die Magyar heeft ingezet. Magyar – die voorheen zelf werkte onder het Orbán-regime – heeft beloofd dat Fidesz-loyalisten op cruciale staatsposities, zoals het Openbaar Ministerie, het Constitutioneel Hof en de Algemene Rekenkamer, binnenkort allemaal uit hun functie worden gezet. Die plannen kunnen rekenen op steun van een meerderheid van de Hongaren. Tegelijkertijd is er kritiek op het tempo van de machtswisseling en op de grote persoonlijke invloed die Magyar op de benoemingen lijkt uit te oefenen.
Baka zelf was enigszins verrast door de benoeming, zei hij aan het begin van zijn speech in het parlement. Hij accepteerde de nominatie omdat hij gelooft dat Hongarije op een kruispunt staat, „waarbij de meerderheid van de bevolking zich bevrijd en hoopvol voelt, terwijl anderen teleurgesteld zijn”. Volgens hem is het de taak van „een partijpolitieke neutrale” president om het land te verenigen. Baka: „Een land kan geen gezamenlijke toekomst opbouwen als burgers elkaar als vijanden beschouwen.”
Hoewel hij voor partijpolitieke neutraliteit staat, gelooft hij niet in „waardenneutraliteit”, zei hij. Als president zal hij de grondwet volgen, de scheiding der machten herstellen en ervoor zorgen dat een nieuwe grondwet „niet in dienst komt te staan van de belangen van één partij”. Hij gaf het parlement een waarschuwing dat een machtsconcentratie zoals „in de afgelopen zestien jaar” onder Orbán niet herhaald mag worden.
„Wetsovertredingen moeten aan het licht worden gebracht, het gebruik van publieke middelen moet worden gecontroleerd”, verwees hij naar de vele corruptieaantijgingen onder het Orbán-bewind. „Maar we kunnen het nieuwe Hongarije niet bouwen op wraak.”
Bakas termijn duurt maximaal vijf jaar. Waarschijnlijk is hij de laatste Hongaarse president die door het parlement wordt gekozen. Over twee jaar wordt een nieuwe grondwet verwacht, waarin de president mogelijk rechtstreeks door de bevolking wordt gekozen. Op 19 augustus volgt de inauguratie van de president. Dat is net op tijd voor de viering van de nationale feestdag op 20 augustus, waarbij het staatshoofd een belangrijke ceremoniële rol heeft.