De vraag óf een helm werkt is wetenschappelijk al overtuigend beantwoord. De werkelijke vraag is hoe we ervoor zorgen dat meer mensen een helm dragen.
Iedereen wist dat een helm werkt. De recente evaluatie van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) laat nu opnieuw zien hoeveel verschil dat in de praktijk maakt. Toch bleef het opvallend stil. Misschien juist omdat de uitkomst zo voorspelbaar was.
Vóór de invoering van de helmplicht bestond ongeveer 55 procent van het letsel bij ernstig gewonde snorfietsers uit hoofd- of aangezichtsletsel. Na de invoering daalde dat aandeel naar ongeveer 30 procent. Dat bevestigt wat artsen dagelijks zien: een goed passende helm voorkomt lang niet alle letsels, maar vermindert wel het risico op ernstig hoofd- en hersenletsel aanzienlijk.
Over de auteur
Marcel Aries is neuroloog, intensivist en preventie-intensivist aan Maastricht UMC+. Hij is daarnaast voorzitter van Artsen voor Veilig Fietsen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Natuurlijk zien wij nog steeds patiënten met ernstig of fataal hersenletsel na een ongeval op een snorfiets. Soms werd geen helm gedragen, soms zat hij niet goed vast en soms was de botsing eenvoudigweg te hevig om te overleven. Geen enkele helm maakt een mens onkwetsbaar. Maar de relevante vraag is niet of een helm álle letsels voorkomt; de vraag is hoeveel ernstig hersenletsel ermee wordt voorkomen.
Op die vraag geven de nieuwe cijfers een overtuigend antwoord. Via sociale media volgde al snel kritiek. De voorzitter van de Fietsersbond wees erop dat Nederland door de helmplicht waarschijnlijk niet als geheel veiliger is geworden, omdat een deel van de voormalige snorfietsers is overgestapt op een e-bike of fatbike, waarvoor geen helmplicht geldt. Ook daarvoor zijn aanwijzingen te vinden.
Dat is een relevante kanttekening, maar geen argument tegen de helm. Integendeel. Vanuit letselmechanisch perspectief zijn de verschillen tussen een snelle e-bike, een fatbike en een snorfiets klein. Bij vergelijkbare snelheden en botsingen worden het hoofd en de hersenen blootgesteld aan vergelijkbare krachten. De verkeerswet maakt onderscheid tussen deze voertuigen; de natuurkunde doet dat niet.
Ook dat herkennen wij in de ziekenhuizen en huisartsenposten. Terwijl het aantal ernstige hoofdletsels onder snorfietsers afneemt, zien wij een sterke toename van slachtoffers op e-bikes en fatbikes. Volgens VeiligheidNL steeg tussen 2020 en 2024 het aantal jeugdige slachtoffers dat na een ongeval met een e-bike of fatbike in het ziekenhuis werd behandeld sterk; ongeveer één op de vijf liep ernstig hersenletsel op. De winst die bij de ene groep wordt geboekt, dreigt zo gedeeltelijk verloren te gaan bij een andere.
Daarom zou de maatschappelijke discussie niet langer moeten gaan over de vraag óf een helm werkt. Die vraag is wetenschappelijk overtuigend beantwoord. De werkelijke vraag is hoe we ervoor zorgen dat meer mensen een helm dragen. Voor sommigen zijn voorlichting en bewustwording voldoende; voor anderen blijkt een wettelijke verplichting nodig.
Juist daarover bevat de SWOV-evaluatie nog een belangrijke observatie. Onder de snorfietsers die zijn blijven rijden, is niet alleen het helmgebruik sterk toegenomen; ook hun houding veranderde. Waar een helm vóór de invoering van de helmplicht vaak als ongemakkelijk of overdreven werd gezien, beschouwen veel gebruikers hem inmiddels als vanzelfsprekend. Cultuur verandert. Gedrag verandert. Wat eerst als betutteling voelt, kan binnen enkele jaren een nieuwe maatschappelijke norm worden.
Die les reikt verder dan de snorfiets. De grootste groei in ernstig verkeersletsel zien we inmiddels bij fietsers, e-bikers en fatbikers, maar ook bij jonge kinderen die in een bakfiets worden vervoerd. Hun hersenen reageren biologisch niet anders op een botsing dan die van een snorfietser. Bij vergelijkbare botskracht zijn ook de risico’s op blijvend hersenletsel vergelijkbaar.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant