werkt sinds 2012 voor de Volkskrant als journalist en columnist.
Van de vorige totale zonsverduistering in Europa herinner ik mij vooral het Roemeense bankbiljet waarin een kleine eclipsbril zat verwerkt, zodat je het hele gebeuren zonder oogschade kon aanschouwen. En ik weet ook nog hoe helder de sterren waren die midden op de dag opeens tevoorschijn floepten, alsof iemand een trits zilveren spijkers in de lucht had getimmerd toen ik even niet oplette.
Het was de zomer van 1999 en net als nu stonden de kranten vol met verhalen over eclipstoeristen die het kosmische spektakel vanuit een vliegtuig wilden bekijken, van mkb’ers die stinkend rijk werden van de verkoop van kleine plastic brilletjes en uiteraard van popelende wetenschappers die het gedrag van kippen en koeien wilden bestuderen tijdens de zonsverduistering, om achteraf helaas tot de conclusie te komen dat slechts één zoogdier zich gedurende die paar minuten duisternis echt vreemd had gedragen, namelijk de mens.
Over de auteur
Jarl van der Ploeg is journalist en columnist voor de Volkskrant. Hij werkte eerder als correspondent in Italië. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat komt omdat mensen er al een geschiedenis lang van overtuigd zijn dat zij het middelpunt van het universum vormen, waardoor ze geneigd zijn iedere kosmische scheet te interpreteren als een speciaal aan hen gerichte boodschap.
Volgens Herodotus maakte de zonsverduistering van 585 voor Christus bijvoorbeeld een einde aan de vijf jaar lange oorlog tussen de Meden en de Lydiërs, aangezien de strijdende partijen de duisternis als duidelijk teken van de goden beschouwden. Zijn eigen Grieken zagen in de verduistering van een eeuw later juist een teken van een naderende oorlog. En in zowel het oude China als in Babylonië hadden heersers hofastrologen in dienst, aangezien eclipsen er golden als perfecte voorspellers van aanstaande politieke omwentelingen.
Voorspellen is natuurlijk een dankbaar beroep omdat de toekomst nu eenmaal een logica bezit die in het heden helaas ontbreekt, een eigenschap die de toekomst overigens met het verleden deelt. Toch zijn we in Nederland historisch gezien terughoudend in het interpreteren van kosmische voortekenen, waarschijnlijk vanwege die veelgeprezen nuchterheid van ons.
Zo duikt een van de eerste in het Nederlands geschreven bronnen over een zonsverduistering pas op in 1912, nota bene in de Opregte Steenwijker Courant, waar de dienstdoende columnist niet eens de Eerste Wereldoorlog voorspelt, laat staan dat hij de duisternis koppelt aan de vlak daarvoor gezonken Titanic. Nee, hij schrijft slechts: ‘Menschen die elkaar anders niet aan zouden kijken, maakten een praatje, leenden elkaar hun beroet glaasje (...) Dat maakte de zonsverduistering eigenlijk veel belangwekkender dan het feit dat de maan tusschen de zon en de aarde kwam te staan.’
Inmiddels is het ruim honderd jaar later en worden ook hier de voortekenen druk geïnterpreteerd. De mensenmassa die Ceuta twee weken geleden binnendrong was volgens duiders bijvoorbeeld zowel een bewijs van het falende Europese migratiebeleid, als een bewijs van hoe goed datzelfde migratiebeleid standhoudt in tijden van crisis. En in NRC stond vorige week een heerlijk stuk over hoe Christopher Nolans The Odyssey door sommige opiniemakers als ultiem teken wordt gezien dat ‘woke- en diversiteitswaanzin’ alles verpest, terwijl anderen er juist een ‘antidotum voor een nieuwrechtse cultuur’ in zagen.
Weer andere duiders gebruikten de film als ondersteuning om hun eerdere beweringen over Gaza/ICE/milieuvervuiling/AI mee wit te wassen, sommigen zeiden dat de film symbool stond voor de immer geldende hegemonie van het patriarchaat, terwijl anderen weer vonden dat hij bol stond van ‘absurd en obsessief feminisme’.
Ik las het stuk en het werd me langzaamaan zwart voor de ogen. Het was, zo besef ik nu, een duidelijk voorteken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant