In natuurgebied De Onlanden liggen onleesbare kleitabletten in vogelbadjes. Daarop staan de fictieve getuigenissen van bedreigde diersoorten, voor een denkbeeldige rechtszaak in een toekomst waarin die dieren rechten hebben.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst en taal.
De Onlanden, de plek waar buitententoonstelling Into Nature dit jaar is neergestreken, klinkt meteen al als een sprookje. Het betekent ‘onbruikbaar, woest land’. Het is een moerassig gebiedje in de kop van Drenthe dat ooit werd ingepolderd, drooggelegd en later weer werd ontpolderd. Nu dient het als ‘waterberging’, waar tijdens overstromingen grote hoeveelheden water kunnen worden afgevoerd en opgeslagen. Typisch Nederlandse cultuur-natuur: een beetje van Moeder Natuur, en misschien nog net iets meer ‘van ons’.
Into Nature liet hier twaalf kunstenaars kunst op locatie maken, kunst die zich verhoudt tot het bijzondere landschap en de lokale ecologie. Bezoekers volgen een route van 20 kilometer per fiets en leggen een paar kleinere stukjes te voet af (bij elkaar zo’n 4 kilometer). Al met al ben je er makkelijk een dag zoet mee.
In de zomerafleveringen van de rubriek ‘Kunstwerk van de week’ bespreken we wekelijks een tijdelijk kunstwerk in de open lucht: het buitenkunstwerk van de week.
De Onlanden is een heerlijk gebied om doorheen te zoeven, met waterland, rietkragen, weides en veel vogels. De ironie is dat die vogels hier ook graag zitten omdat het op andere plekken niet altijd meer goed toeven is.
De plaatselijke vogels vormden de inspiratie voor het kunstwerk van de Indiase kunstenaar Manjot Kaur (37), die zo’n indrukwekkende, mooie, grote bijdrage aan Into Nature leverde dat die bijna een tentoonstelling op zichzelf is. Rondom de ijsvereniging van Roderwolde creëerde ze een magische wereld waar je doorheen kunt wandelen en bij kunt verwijlen, Poly-nation geheten.
In het clubhuis van de vereniging hangen prachtige, hypergedetailleerde aquarel- en gouacheschilderijen van vrouwen met vogelhoofden, geïnspireerd door hindoeïstische godinnen en natuurgeesten. De mythisch ogende vrouwen hebben de koppen van bedreigde vogels uit de omgeving, zoals de grutto, de kuifduiker, de kievit en de rode wouw.
De vogelvrouwen zijn via ragfijne lijntjes verbonden met steeds één vogelsoort en diens leefwereld. Zo lijkt elk schilderij een eerbetoon aan die soort, en tegelijk een herinnering aan de wezenlijke, maar fragiele verbinding tussen mens en natuur in bredere zin.
Op het grasveld van de ijsvereniging zaaide Kaur samen met vrijwilligers uit de buurt een brede strook inheemse wilde bloemen, als warm welkom voor bedreigde bijen. En ze maaide paden uit in een geheimzinnig patroon. Wie die bewandelt, stuit op vogelbaden met kleitabletten, waar onbegrijpelijke tekens in gekerfd zijn. Daarover straks meer.
Poly-nation is geïnspireerd door een wereldwijde beweging die diersoorten en andere niet-menselijke natuur rechten wil toekennen, staat in de tentoonstellingsgids. In onder meer Spanje en Nieuw-Zeeland hebben rivieren al rechten gekregen die voortaan daadwerkelijk door menselijke vertegenwoordigers juridisch kunnen worden verdedigd.
Kaur stelt zich haar vogelwezens voor als bemiddelaars van uitgestorven of bedreigde dieren in een imaginaire toekomstige rechtszaak. Op de kleitabletten zijn hun getuigenissen vastgelegd, in een beeldschoon, fictief schrift dat is afgeleid van wortel- en takkenstelsels, nerven in bladeren en vertakkingen in insectenvleugels en rivieren.
Als Kaur per e-mail een paar vragen over het onleesbare schrift en de paden krijgt voorgelegd, schrijft ze terug dat ze haar werk ziet als een uitnodiging ons voor te stellen wat er op de opzettelijk onleesbare kleitabletten zou staan als vogels, bijen en andere bedreigde of uitgestorven dieren daadwerkelijk getuigenissen zouden afleggen.
En de paden? Die vormen een uitvergroting van datzelfde schrift, herkenbaar vanuit de lucht, opgeschaald ‘naar iets dat een mens enkel met zijn hele lichaam kan lezen’. Kaur: ‘Je kunt het schrift niet zien van binnenuit, je moet erdoorheen lopen om te weten dat het bestaat.’
Wat Poly-nation (2026)
Omtrek ijsbaan 400 meter
Waar Roderwolde
Tentoonstelling Into Nature – Haunted by Waters, een fiets- en wandelroute met werk van twaalf kunstenaars in de Onlanden. T/m 25/10.
Ook te zien Kunst van onder anderen Mercedes Azpilicueta, Pia Lindman en Maud van den Beuken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant