In de documentaire The Desert of the Real vertellen zes mensen over hun psychose. Juist door dicht bij hun individuele verhalen te blijven, biedt de film enorm veel inzicht.
Wat is echt? Hoe kun je weten dat je niet droomt maar wakker bent? Wat is denken? Wat is ik? Het zijn zomaar wat vragen die de zes geportretteerden in Luuk Bouwmans documentaire The Desert of the Real hardop stellen. Elk van hen maakte op enig moment in hun leven een psychose mee en in de film vertellen ze daar openhartig over. Maar ook over het leven daarvoor en daarna.
De meesten van hen vertellen al van jongs af aan met dergelijke vragen rond te lopen. Vragen die veel mensen zich weleens stellen, als een soort gedachte-experiment. Maar als je ze écht probeert te beantwoorden, kunnen ze het weefsel van de realiteit doen rafelen en zelfs scheuren. ‘Je eigen gedachten vallen je aan’, zoals een van hen het omschrijft.
De film is geen poging om te doorgronden wat een psychose veroorzaakt, of wat de weg eruit is. Het is een film die alle ruimte geeft aan de levens van de mensen die worden geportretteerd. Dat zijn onder meer een muzikant, een psycholoog en een filosoof. Je voelt de zorgvuldigheid waarmee Bouwman deze mensen heeft geselecteerd en in de film portretteert. Elk van hen kan reflecteren op wat hen is overkomen, en lijkt een soort stabiliteit te hebben gevonden waardoor zelfs de meest kwetsbare scènes nooit té kwetsbaar voelen.
Zijdelings komt de psychiatrie in beeld, zoals wanneer kunstenaar Ine beschrijft hoe er een Vader Abraham-imitator was ingehuurd om het Smurfenlied te komen zingen in de instelling waar ze zat. In een hallucinante scène die tegelijk komisch en dieptragisch is, wordt onder instructie van Ine nagespeeld hoe de patiënten, zwaar onder de medicatie, een soort schuifelpolonaise uitvoeren. Maar ook daarin geldt dat de individuele ervaring vooropstaat, niet een analyse van of kritiek op de psychiatrie. Zo merkt psychiatrisch verpleegkundige Eloy op dat hoewel hij beseft dat de isoleercel voor veel mensen een gruwel is, het voor hem persoonlijk fantastisch werkte.
Bouwman (Gerlach, De propagandist) verweeft de verhalen op zo’n manier dat de ervaringen elkaar op momenten spiegelen en echoën. Zo beschrijven de meesten de sensatie dat hun leven een film is. Iets wat Bouwman op ingenieuze wijze in de documentaire verwerkt, door woonkamers en andere locaties na te bouwen in een studio. Die fysieke sets zijn er echt, maar ze zijn ook een nabootsing. Daardoor geeft Bouwman vorm aan die vervreemding tussen realiteit en fictie, tussen echt en niet echt, die de geïnterviewden beschrijven.
Mooi is ook de vondst om citaten uit Alice in Wonderland door de film te sprenkelen. Die vormelementen geven The Desert of the Real iets speels, wat nooit misplaatst voelt. Een aantal keer filmt Bouwman de geportretteerden in een diepzwarte omgeving. En ja, een psychose heeft een diepzwarte kern. Maar wat bijblijft, zijn de gezichten die uit die duisternis naar voren komen, de verhalen van deze zes mensen, vol expressie, reflectie, warmte en leven.
Documentaire
★★★★☆
Regie Luuk Bouwman
Met Wouter Kusters, Eloy Vos, Ine Poppe
110 min., in 29 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant