Op Slag Maasmond bekijken vriendinnen Jolanda Sloof (links) en Patricia van der Spek de zonsverduistering met een vergiet.
Een zonsverduistering is geen Netflix-film die je aanklikt en direct begint te spelen. Dus als het na zevenen maar heel langzaam ietsje begint te schemeren, zijn er mensen op Slag Maasmond die ongeduldig worden. Is dít het dan? Wordt het wel echt donker?
De stenen dijk op de hoek van de Tweede Maasvlakte is woensdagavond een populaire plek om de zonsverduistering te bekijken – langs de hele dijk die de zee van de Maasvlakte scheidt staat het vol met auto’s en mensen. Op het slag verdringt de geur van frituur en zee de chemische havenlucht.
Colinda Ducardis (54) en haar dochter Avienda (26) stellen ruim op tijd hun telescoop scherp. Ze hebben het uitgerekend: hier, naast Smickel-Inn Balkon van Europa, een snackbar die voor de gelegenheid langer openblijft, zouden ze de zonsverduistering het best moeten kunnen zien. Ze kijken ernaar uit, de eerste zonsverduistering in Nederland van deze omvang sinds 1999 en de laatste tot 2081. De natuur, zegt Colinda, „kan zoveel moois. Een zonsverduistering maakt je klein.”
Kijk vanaf het slag de andere kant op en je ziet eindeloze rijen opgestapelde zeecontainers die alles bevatten wat de mens zich kan wensen, of nog niet weet dat ‘ie het zich gaat wensen. De Tweede Maasvlakte is een door de mens gemaakte en door de globalisering aangejaagde bochel in de Nederlandse kustlijn. Zo’n dertig jaar geleden schreven architect Rem Koolhaas en econoom Eduard Bomhoff in hun pamflet Maa$vlakte dat zo’n tweede havengebied in de zee noodzakelijk was om competitief te blijven. Weg met de verstikkende regels, schreven ze, haal het mondiale kapitaal binnen.
En zie: in de decennia daarna spoten sleephopperzuigers en snijkopzuigers door alle buizen en zuignappen een soort varende octopussen, 1.400 voetbalvelden aan nieuw land in de zee. Dat die mechaniek veelal bestuurd werd door onderbetaalde Russen, Oekraïners en Filippijnen zonder werkvergunning, daar kraaide alleen de Arbeidsinspectie naar. Wat Jules Deelder eerder al dichtte over de eerste Maasvlakte, werd zo ook hier waarheid: Waar zee was heerst land/ Water verdronken in zand.
Aan de horizon zijn er zo ver het oog reikt boorplatforms en windparken te zien. Dichterbij varen schepen af en aan, de mondiale supply chain die Rotterdam, inderdaad, nog steeds competitief maakt op het wereldtoneel. Een tanker uit Frankrijk. Een containerschip naar Noord-Amerika. De ferry naar Engeland. Wat hier aankomt per zeeschip, vertrekt weer per vrachtwagen, treinwagon of ander schip.
Op hun campingstoelen, met wijn en bier en nootjes en vlees van de barbecue, kijken de Barendrechtse Patricia en Fred van der Spek en hun vrienden Jolanda en André Sloof toe. Ze zitten hier wel vaker bij „bijzondere gelegenheden”, zegt Jolanda, zoals toen het grootste containerschip ter wereld hier binnenvoer. Omdat ze geen brilletjes meer konden vinden, is Patricia druk in de weer met een vergiet en A4’tje. „Ook als er niks gebeurt”, zegt Fred, „zit ik hier prima.”
Maar dan, rond kwart voor acht: schemering in sepia. Plots verandert de avond een beetje in de nacht, in feite niet anders dan wat Herodotus omschreef in 585 voor Christus. De maan is nu voor meer dan de helft voor de zon geschoven en brengt duisternis – een beetje. Een kosmische waarheid waar geen mens voor aan de pas hoeft te komen.
Herodotus geloofde dat die zonsverduistering een einde maakte aan een vijf jaar durende oorlog tussen de Meden en de Lydiërs. Ook de moderne wetenschap ziet aanwijzingen dat zo’n natuurfenomeen de mens een beetje heelt. Zonsverduisteringen, concludeerden psychologen na uitgebreid onderzoek, kunnen mensen nederig maken. Het aanblik van de maan die zich voor de zon schuift en het besef dat de mens daar helemaal niks aan kan doen, wekt „ontzag”, schreven drie Amerikaanse psychologen. Wie dat ontzag voelt wordt socialer, schreven ze, meer bewust dat ze onderdeel zijn van iets dat groter is dan zijzelf.
Op Slag Maasmond komt een man zijn brilletje brengen naar de Barendrechtse vrienden. Vreemden laten elkaar door hun telescoop kijken of geven tips voor betere foto’s. „Fantastisch”, zegt Ruud Stavenuiter (71) uit Schiedam als hij een brilletje geleend krijgt. „Dat ziet er mooi uit.” Omdat hij geen eigen bril had, keek hij vanuit de kofferbak naar een livestream van RTL.
Om elf over acht is de verduistering op z’n hoogtepunt. Colinda en Avienda Ducardis maken door hun telescoop foto’s. „Dit maakt je stil van binnen”, zegt Colinda als de maan een minuut later alweer langzaam wegschuift, „het is zoiets machtigs.” Avienda: „We zijn miertjes.”
De Barendrechtse vrienden schenken nog een glas rosé in. Het warmt weer op hoor, zegt Patricia, en tegen André, die lang volhield dat het „gewoon schemerde”: „Kijk, de zon schijnt weer.” De zon schuift langs een windmolen als Jolanda zegt: „Het zorgt wel voor saamhorigheid, zoiets.” Patricia: „Ja, dat vind ik nou ook. Iedereen is hier met hetzelfde doel.”