Al sinds 1970 is Tatort een van de toonaangevende krimi’s – net wat opwindender dan de meeste in hun soort. In nieuwe afleveringen raakt een Duits politieteam verzeild in een Nederlandse drugsoorlog.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
De afleveringen van Tatort (‘plaats delict’) die nu op NPO Start staan onder de titel Tatort: over grenzen, zijn, even voor de goede orde, de afleveringen nummer 1319 (Ein guter Tag) en nummer 1320 (Schwarzer Schnee) van de reeks. Dat de NPO de beide negentig minuten durende vervolgafleveringen heeft opgeknipt tot een miniserie van vier delen doet niets af aan de Tatort-basisadministratie.
De misdaadserie loopt sinds 1970 in Duitsland, waar die tot op de dag van vandaag het vaste krimi-element op de zondagse televisieavond vormt. Sommige afleveringen halen ruim boven de tien miljoen toeschouwers.
Tatort: over grenzen begint ruim 55 jaar na de eerste aflevering (Taxi nach Leipzig) nog altijd op vrijwel dezelfde manier. In het titelfilmpje zien we in close-up de opgejaagde blik van acteur Horst Lettenmayer, begeleid door de opwindende muziek van Klaus Doldinger. Tatort-trivia: op de drums horen we de Duitse rockgod Udo Lindenberg. Vervolgens zien we in close up rennende benen op nat asfalt, gevolgd door het woord Tatort, gevangen in een dreigend vizier.
Tatort is voor iedereen die in de jaren zeventig voor de televisie opgroeide pure nostalgie. Krimi’s zoals Derrick, van 1974 tot 1998, en Der Alte (Onze ouwe) van 1977 tot 2006) waren op de Nederlandse televisie ook populair.
De misdaden speelden zich over het algemeen in een oerburgerlijk milieu af, en werden in een, zeg maar, bedachtzaam tempo opgelost. Geen wonder dat Derrick pure cult werd, nog maar eens benadrukt door satirisch gezelschap Jiskefet dat er een schepje bovenop deed in hun ode Aus der Reihe: Tampert.
En hoewel die zin nooit letterlijk zo werd uitgesproken in een van de honderden afleveringen is het kenmerkend dat de veel aangehaalde frase ‘Harry, hol schon mal den Wagen’ (‘Harry, rij de wagen voor’) ongeveer het toppunt van actie in een gemiddelde Derrick-aflevering was.
Het was Tatort dat vanaf die opwindende opening tegenwicht moest bieden aan de gemiddelde krimi, met een rauwheid die werd uitgedrukt in slaande deuren, rebelse commisarissen, gruwelijke moorden, gierende banden en veel opspattend grind.
De Nederlandse regisseur Norbert ter Hall, die in 2021 de eervolle klus kreeg om een Berlijnse episode van Tatort te regisseren, vertelde de Duitse correspondent van de Volkskrant: ‘Tatort is volgens mij een manier waarop Duitsers met elkaar proberen een verhaal te maken van wat in hun land gebeurt.’
Een half jaar na de eerste aflevering van Tatort in 1970 begon de DDR met een soortgelijke misdaadshow: Polizeiruf 110, die recht tegenover de West-Duitse serie werd geprogrammeerd. Ook deze show bestaat tot op de dag van vandaag, met in de DDR-tijd minder moordplots, maar meer verhalen die pasten bij de propaganda van het moment.
Het eerste Duitse net ARD verdeelt de afleveringen van Tatort over de regionale afdelingen, met misdaden in verschillende regio’s en steden, opgelost door steeds weer nieuwe speurders, van wie sommigen een legendarische status kregen, zoals Kriminalhauptkommissar Horst Schimanski, tussen 1981 en 1991, gespeeld door acteur Götz George, die de rol ook in twee bioscoopfilms vertolkte.
De dubbelaflevering die nu op NPO Start staat is een productie van de NDR (Norddeutscher Rundfunk) en speelt zich af in het noordelijke grensgebied van Duitsland en Nederland. Het verhaal gaat over de drugsmaffia die de handel tussen het Groningse Delfzijl en het Duitse Emden, aan de overkant van de Eems, in handen wil krijgen.
Feitje: Delfzijl is ook de geboorteplaats van Maigret, aangezien Georges Simenon hier in de haven zijn eerste policier schreef. Er staat hier nog altijd een standbeeld uit 1966, met pijp en overjas.
Er verdwijnt een Duitse man van een Nederlands huisjespark in Delfzijl in Tatort: over grenzen. Een Duits team, bestaande uit hoofdinspecteur Thorsten Falke (Wotan Wilke Möhring) en cybercrimespecialist Mario Schmitt (Denis Moschitto) gaat op onderzoek uit in Groningen. Ze worden bijgestaan door hoofdcommissaris Lynn de Baer (Gaite Jansen, die naadloos in het Tatort-universum past), met een dynamiek die ook wel aan de Deens-Zweedse klassieker The Bridge doet denken.
Het script is duidelijk gebaseerd op recente krantenkoppen over de mocromaffia. Er is een bende die vanuit een zwaarbeveiligde gevangenis wordt geleid door een kopstuk, dat vooral wil voorkomen dat zijn op hol geslagen zoon de hele boel overneemt. Ook een advocaat die als tussenpersoon wordt gebruikt lijkt door de actualiteit te zijn geïnspireerd.
Falke wordt als een klassieke Tatort-commissaris voortdurend gefrustreerd door zijn eigen chef, vooral doordat hem niet verteld is dat de verdwenen man een undercoveragent was die infiltreerde in het drugsmilieu in het noorden.
De afleveringen zijn, op een goede manier, somber getoonzet, waarbij bepaald niet de mooiste plekken van Delfzijl en Emden in beeld komen. De bendeoorlog waarin de Nederlandse en de Duitse politie verzeild raakt is opvallend gewelddadig. En er mag tegen het slot van alles opgelost zijn, maar het is tegelijk duidelijk dat de drugsoorlog hoogstens van vorm verandert, wachtend op andere hoofdrolspelers.
Of in het geval van Tatort: een nieuwe Hauptkommissar die de strijd vermoeid, maar vastberaden voortzet.
★★★☆☆
Krimi
4-delige serie (oorspronkelijk twee Tatort-afleveringen)
Met Wotan Wilke Möhring, Gaite Jansen
Te zien op NPO Start
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant