ABN Amro wil zijn medewerkers via de nieuwe cao verplichten om minimaal de helft van de week naar kantoor te komen. De bank is zeker niet de enige werkgever die thuiswerkers probeert terug te krijgen naar de kantoortuin, maar dat blijkt moeilijk af te dwingen.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
‘Vaker naar kantoor gaan versterkt de verbinding met collega’s, verhoogt de creativiteit en zorgt voor een betere scheiding tussen werk en privé’, schrijft ABN Amro in het voorstel voor de cao, waar het FD woensdag over berichtte. De maatregel is opvallend: tot voor kort was ABN juist overtuigd voorvechter van hybride werken.
Inmiddels is de bank van gedachten veranderd. En wie de getuigenissen van ABN Amro-medewerkers in het FD leest, kan zich daar wel iets bij voorstellen: medewerkers die gesprekken met collega’s onderbreken om de hond uit te laten, Teams-vergaderingen waarin wasjes worden opgevouwen en nieuwkomers die op hun eerste werkdag via hun laptopscherm op zoek moeten naar een collega om hen wegwijs te maken. ‘Laat in hemelsnaam iedereen naar kantoor komen’, verzuchtte een chief commercial officer.
De bank staat niet alleen in zijn ommezwaai. Zes jaar nadat de pandemie kantoortijgers uit hun habitat had verdreven, is het enthousiasme van werkgevers voor het thuiswerken tanende. Nog altijd houden zo’n 5 miljoen Nederlanders weleens thuis kantoor, meer dan waar ook in Europa, maar werkgevers trekken de teugels aan. Volgens onderzoek van werkgeversorganisatie AWVN verplicht 78 procent een minimale aanwezigheid, vaak voor twee dagen in de week.
Voorheen waren werkgevers nog terughoudend met het opleggen van verplichtingen, maar de nadelen van thuiswerken zijn manifester geworden, zegt woordvoerder Jannes van der Velde van AWVN. ‘Werkenden zijn sociale dieren, die moeten collega’s in de ogen kunnen kijken, en nieuwkomers moeten kunnen worden ingewerkt. Te veel thuiswerken leidt tot cultuurproblemen en sociale problemen.’
Onlangs verschenen onderzoek in Science lijkt dat beeld te bevestigen. Ondanks de inmiddels bekende voordelen – geen reistijd, betere concentratie – rapporteren thuiswerkers minder sociaal contact (84 procent brengt de werkdag helemaal alleen door) en meer dan de helft geeft aan zich minder verbonden te voelen met collega’s. En al dat zoomen ten spijt, thuiswerkers ontvangen minder feedback op hun werk van collega’s.
Dat ABN de cao wil gebruiken om hier verandering in te brengen, is best ongebruikelijk, zegt universitair docent arbeidsrecht Niels van der Neut van de Universiteit van Amsterdam. ‘Slechts een handjevol bedrijven heeft de hybride werkverplichtingen in de cao geregeld. Wat je vooral ziet, is dat de werkgever de verplichting om vaker op kantoor te werken eenzijdig oplegt door een mailtje rond te sturen en dan maar hoopt dat werknemers niet gaan piepen.’
Als werknemers dat wel doen, kan de werkgever het nog weleens moeilijk krijgen. Hoewel er niet zoiets bestaat als het wettelijk recht op thuiswerken, kan er – zes jaar na de pandemie – wel een recht zijn verworven waarop zij zich kunnen beroepen. In het geval van ABN speelt ook nog eens mee dat in de huidige cao staat dat werknemers in overleg met hun afdeling zelf mogen bepalen waar ze werken. De kans dat de bonden daar in de nieuwe cao van willen afwijken, is klein: zij zetten in op maximaal één verplichte kantoordag per week.
Tot dusver is het aantal juridische conflicten dat over dit onderwerp voor de rechter is gekomen zeer beperkt, stelt Van der Neut: ‘Werknemers kennen vaak hun rechten niet en als ze die al kennen, staat er in zo’n procedure vaak veel voor hen op het spel: sommigen hebben een tijdelijk contract, willen nog kans op promotie of willen simpelweg geen conflict met de baas’, zegt hij. ‘En ook werkgevers drijven het niet graag op de spits op een krappe arbeidsmarkt.’
Ook woordvoerder Van der Velde ziet dat werkgevers en werknemers er onderling over het algemeen goed uitkomen. ‘Veel werkgevers vinden het belangrijk dat medewerkers betrokken en gecommitteerd blijven, dus de oekazes die in landen als de VS worden afgekondigd, passen niet bij onze cultuur.’ In dat land ging het er de afgelopen maanden een stuk ruiger aan toe: onder meer grootbank JP Morgan Chase en Amazon verplichtten alle medewerkers weer fulltime op kantoor te komen.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.