Alleenstaande ouders die na een scheiding dakloos raken, worden nog te vaak als te 'zelfredzaam' beschouwd om voor opvang in aanmerking te komen. Met alle gevolgen van dien.
Een vrouw vlucht voor mishandeling en slaapt bij haar nicht. Juist doordat ze zelf een veilige plek vindt, wordt haar urgentieaanvraag afgewezen. Een andere moeder krijgt bij een opvangloket te horen: 'Als we je op straat zien, nemen we je kind mee.' Elders slapen moeders met hun kinderen in auto’s, caravans, bergingen en schuurtjes. Zo raast er in Nederland een stille crisis. Deze kinderen zijn vaak onzichtbaar, omdat ze iedere nacht nog ergens kunnen slapen. Een eigen huis hebben ze niet. Rust, veiligheid en zekerheid evenmin.
Deze verhalen duiken al jaren op. Onderzoeksprogramma Pointer waarschuwde al in 2022 dat alleenstaande ouders die na een scheiding dakloos raken, als te 'zelfredzaam' worden beschouwd voor opvang. Vier jaar later gaat het nog steeds mis. In 2025 voldeden 4.062 kinderen aan de criteria voor dakloosheid. Nog eens 7.415 kinderen hadden een dakloze ouder. En dat zijn de situaties die we in beeld hebben.
Over de auteur
Mikail Adn Akbulut is raadslid in Arnhem en student Bestuurskunde.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het woord 'zelfredzaam' klinkt positief, maar aan het loket kan het een afwijzingsgrond worden: je hebt geen verslaving, geen zware psychische aandoening en zorgt ondanks alles voor je kind – dus moet je het zelf oplossen. Bij familie slapen geldt als onderdak, ook wanneer iedereen in één kamer ligt en de situatie ieder moment kan stoppen. Vluchten naar een vriendin kan zelfs ongunstiger uitpakken dan blijven bij de partner die je mishandelt.
Bij urgentieaanvragen weegt de zelfredzaamheid van de ouder vaak zwaarder dan het belang van het kind. Volgens het VN-Kinderrechtenverdrag (artikel 3) hoort juist dat belang een eerste overweging te zijn. Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwt dat het kinderbelang in de urgentieregels onvoldoende wordt meegewogen en adviseert de 'eigen schuld'-grond te schrappen, omdat kinderen niet de dupe mogen worden van keuzes van hun ouders.
Wat verwachten we precies? Moet een moeder eerst buiten slapen voordat haar woonnood telt? Moeten haar problemen eerst zo ernstig worden dat ze wél binnen het zorgsysteem past? En wanneer werd een tekort aan woningen bewijs van een verkeerde levenskeuze?
We behandelen dakloosheid als persoonlijk falen of zorgprobleem, terwijl iemand vaak vooral een woning mist. ‘Wonen Eerst’ is daarom een van de zes trajectlijnen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Toch bleek deze maand uit onderzoek van Pointer dat 33 van de 40 onderzochte centrumgemeenten de aanpak niet uitvoeren. Gemeenten noemen woningtekorten, complexe problematiek, overlast en gebrek aan draagvlak.
De gemeente 's-Hertogenbosch laat sinds 2022 zien dat het anders kan. Gemeente, woningcorporatie en maatschappelijke opvang brengen mensen daar zo snel mogelijk naar een permanente woning. Den Bosch meldt dat in 58 procent van de trajecten opvang is voorkomen, goed voor ongeveer zesduizend opvangdagen. Tussen akkoord en sleuteloverdracht zaten gemiddeld 86 dagen. Het rapport becijfert een gemiddeld Wonen Eerst-traject op 13.000 euro, tegenover ruim 69.000 euro voor een gemiddeld opvangtraject. De gevreesde overlast en huurachterstanden bleken in de praktijk niet hoger dan gemiddeld.
Natuurlijk zijn sociale huurwoningen schaars. Iedere directe toewijzing raakt iemand die al jaren wacht. Maar niets doen is ook verdelen. Dan verdelen we opvangbedden, onveiligheid, schooluitval, zorgkosten en trauma. Ook 'aanzuigende werking' is een gemakkelijk woord. Niemand kiest dakloosheid als slimme route naar een woning. Mogelijk misbruik voorkom je met een zorgvuldige toets, maar niet door gezinnen te laten vallen.
Ook Arnhem staat aan het begin van deze omslag. In ons coalitieakkoord hebben wij afgesproken Wonen Eerst verder uit te werken en structureel te financieren. Met als doel dat niemand langer dan drie maanden dakloos blijft. We willen (dreigend) dakloze ouders met kinderen sneller begeleiden naar veilige, passende huisvesting en schrijnende urgentieaanvragen milder toetsen. Deze afspraken moeten de komende periode nog worden uitgewerkt. Daarom gaan we naar Den Bosch om te kijken welke lessen Arnhem kan gebruiken.
Nu moeten we die ambitie waarmaken. Mijn oproep aan gemeenten en de landelijke wetgever is daarom: ga naar Den Bosch, maak harde afspraken met corporaties en organiseer één route met één verantwoordelijke. Stop met wachten tot mensen kapot genoeg zijn voor hulp. Een kind heeft namelijk geen behoefte aan een oordeel over de zelfredzaamheid van zijn moeder. Een kind heeft behoefte aan een (t)huis.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant